215مىكردند. مردم اندونزى هم در اين مدرسه درس مىخوا ندند و در جريان فعاليتهاى ضد استعمارى نيز قرار مىگرفتند .
پس از اينكه تعداد مردم اندونزى زياد شد، آنها مدرسۀ دارالعلم را در مكه ساختند و اين مكان به عنوان حوزۀ مهمى براى دانشمندان اين كشور محسوب مىشود.
سفر حجاج اندونزى در دورۀ كنونى
همانطور كه اشاره شد، در زمانهاى گذشته، حج براى مردم اندونزى معناى گستردهاى داشت و فقط عملى عبادى به شمار نميآمد. حج به وسيلهاى براى كسب اطلاعات و اتحاد مسلمانان اندونزى محسوب مىشد. مكه نه تنها به عنوان قبلۀ مسلمانان، بلكه مركز مهمى براى فعاليتهاى دينى نيز بود. اما امروزه حج چگونه است؟ آيا مكه هنوز هم به عنوان مركز مهمى براى مردم اندونزى به حساب مى آيد؟ روشن است كه امروزه پيشرفت فنآورى و حمل و نقل مدرن، وضعيت خوبى براى انجام اين عبادت فراهم كرده است. البته طواف دور كعبه و مراسم روز عرفه، همواره براى مسلمانان مهم بوده و امروز هم انجام مىشود، اما آيا حج هنوز به عنوان يك هدف سياسى - اجتماعى براى مسلمانان در نظر گرفته مىشود؟ آيا حج هنوز هم مركزى براى كسب اطلاعات از مسلمانان ديگر كشورها؛ مانند هندوستان، پاكستان، ايران، افغانستان، تركيه و ديگر كشورهاى عرب محسوب مىشود؟ به نظر مىرسد به علت پيشرفت صنعت و تكنولوژى، هدف اجتماعى حج گم شده است. حجاج اندونزى با هواپيما به حج مىروند و فقط چند هفته در مكه و مدينه با ديگر مردم اندونزى مىمانند. با مسلمانان ديگر كشورها ارتباط چندانى ندارند و در اين مدت كوتاه، فرصتى براى آموختن علوم اسلامى باقى نميماند. اگر امروزه اطلاعاتى در مورد ديگر كشورهاى مسلمان دارند، از طريق سيستم اطلاعاتى مدرن است نه سفر حج. براى نمونه، حادثه وخونريزى كه درسال 1988 در مكه رخ داد، تنها تعداد