21طاغوتيان زمين، مانند «كسى كه با ابراهيم در مورد پروردگارش به مناقشه برخاست.» 1در جان انسان حج گزار متجلّى مىشود و او خود را براى تحمّل همۀ دشوارىها، حتى آتش سوزان دشمن ستمگر، آماده مىبيند، تا آن هدف بزرگ كه همانا تثبيت آيين الهى در زمين است، محقّق گردد. در چنين حالتى، انسان مسلمان همانند ابراهيم (ع) ، به يك «امت» تبديل مىشود؛ چنان كه امام خمينى (قدس سره) نيز شهيد آيت الله بهشتى را يك «امت» ناميد؛ زيرا گام در راه ابراهيم (ع) نهاده بود.
حضرت امام صادق (ع) در اشاره به فلسفۀ سعى ميان صفا و مروه مىفرمايد:
«ما ِنْ بُقْعَةٍ أَحَبَّ إِلَي اللَّهِ مِنَ الْمَسْعَي لأَنَّهُ يُذِلُّ فِيهَا كُلَّ جَبَّارٍ» . 2
«هيچ محلى در نزد خداوند، محبوبتر از مسعى نيست؛ زيرا متكبران در آن خوار و زبون مىشوند.»
آرى، متكبّران گردنكش، به خوارى مىافتند، آنگاه كه برهنه پا، يا شبيه پابرهنگان، در حالىكه تنها دو تكه جامه بر تن دارند، سعى مىكنند و بخشى از مسير را شتابان مىروند؛ و اين عمل، هيبت و شكوه دروغين آنان را درهم مىشكند.
ه-) وقوف در عرفات و مزدلفه (مشعرالحرام)
معانى والايى كه در هنگام وقوف بر جان انسان مسلمان الهام مىشود، از شماره بيرون است؛ آنجا كه تمامى نمايندگان ملل مختلف زمين، با لباس هم شكل در يك عرصه گرد هم مىآيند. يك گفتار بر لب دارند و در يك جايگاه حضور مىيابند؛ در حالى كه هر لحظۀ آن حضور، با قصد قربت الهى همراه و قرين است.
برخى از مفاهيم ذهنى، عاطفى و رفتارى، كه در وقوف بر جان انسان مسلمان الهام مىشود، عبارتاند از:
- وحدت امت اسلامى و عظمت آيين اسلام، كه تمامى آن اقوام و گروهها را در يك عرصه گرد هم آورده است. به ياد آوردن قيامت و دشوارىهاى آن و