97
راه‌هاى حج در دورۀ صفويه
اسرا دوغان
در موسم حج‌گزارى، كه دولت عثمانى ميزبان آن بود، محمل روم، مصر و يمن به سوى حجاز حركت مى‌كردند. 1تا سال 1301، محمل مصر از راه عقبه و يا از راه القصير به وسيلۀ كشتى به سوئز مى‌رفت. 2مهمترين سفرنامه‌اى كه در اوايل دورۀ عثمانى نوشته شد، سفرنامۀ اوليا چلبى است.
سفرنامۀ او، از ارزشمندترين سفرنامه‌هاى قرن 11 به شمار مى‌رود. اوليا چلبى 1020 در استانبول به دنيا آمد و تمام عمر خود را در سفر سپرى كرد.
سومين جلد از سفرنامۀ ده جلدىِ او، از استانبول تا شام را شرح داده و مسير او همان است كه حجاج شام از آنجا به مكه مى‌رفتند. اين سفر اوليا چلبى در 1087 هجرى، در زمان سلطان محمود چهارم، پادشاه عثمانى انجام شده و از تمام شهرها و زيارتگاه‌هاى ميان راه، در سفرنامۀ او ياد شده است. در مجلد 9 و 10، سفر وى به حجاز، سپس به مصر و سودان نوشته شده است.
اوليا چلبى در 1088ق. در سن 60 سالگى، به همراه صرّۀ همايونى از استانبول حركت كرده و تا آدانا به همراه صرّه پيش رفته است. او تمام جزئيات مربوط به اخراج صرّه، حركت، جشن‌ها و ساختار سفر را در كتاب خود آورده است.
چلبى در آلمنه از كاروان جدا شد و به راهى ديگر به مرعش و عين تاب، كه شهرهاى مهم آن دوره بودند، رفت. از آنجا به حلب و بيروت و قدس عزيمت نمود.