111مهمترين ارتفاعات حول منطقۀ مكه است، كه هريك از آن، به نامى مشخص شده است.
در اين خصوص، به بررسى پرداختم، تا پىبردم بهدليل تغيير نامگذارىها تا به امروز، محقّقان جوامع مسلمان، در تعيين و شناخت كوههاى مكه دچار اشتباه شدهاند و يا لااقل آنها را در تطبيق منابع قديمى با منابع عصر خود، به ابهام و ترديد انداخته است. عمدتاً پنداشتهاند كوههايى كه بهنام «ثبير» شهرت داشته، غير از كوههاى مشهور «حِرا» ، «ثَور» و يا ديگر ارتفاعات مكه است. حال آنكه كوه حِرا همان «ثبيرالأعرج» ناميده مىشد و كوه «المسفله» همان «ثبير الزَّنج» . نيز كوه «الرَّخَم» همان «ثبير غَيناء» . كوه «المزدلفه» كه بر شمال و شرق منطقۀ مزدلفه سايه افكنده، همان «ثبير النصع» و قسمتى از «ثبيرالأثبيره» كه مقابل كوه «نور» (حِرا) قرار دارد و مشرِف بر سمتِ شمالى منطقه منا است، به كوه «ثَقَبَه» مشهور است.
اين كوه بر قسمت شرقى منا است و آنچه كه بر قسمت غربىِ آن سايه افكنده، در امتداد آن واقع است. «ثبير الخضرا» همان كوهى است كه بر سمت جنوبى «الأقحوانه» مسلط و غرب آن به «الخنادم» و امتداد جنوبى آن به كوه «سُدير» متصل مىگردد.
نظر به اينكه ثبير بزرگترين ارتفاعات كوهستانى منطقۀ مكه است، به عنوان «الأثْبِرة» (جمع ثبير) شناخته مىشود.
اين نظر كه عقبه «لَيست مِن منىٰ» ، با بسيارى از آراى محققان مناسكشناس مطابق نيست؛ زيرا عموم آنان استدلال كردهاند: جمره در گردنه جاى دارد و چون جمره جزو منطقۀ منا است، پس عقبه جزو منطقه منا محسوب مىشود. پس: «جمرة العقبة مِن مِنىٰ» . 1در نتيجه: به گفتۀ ابن جماعه در [ المناسك ] : «إنّ العقبة مِن منى» .
چون تأمل كردم، يافتم كه اين اختلاف آرا، نتيجۀ درست مشخص نشدن مسير و طول عقبه در مستندات تاريخى - جغرافيايى منطقۀ منا است.
در اصطلاح مناسك، «جمره» ، جمع آن «الجِمَار» ، به سه استوانۀ سنگى مشخص در منطقۀ منا اطلاق مىشود. همانها كه مسلمانان در فرايض حج، مىبايست برابر آن بايستند و سنگريزههايى را بهسوى آن پرتاب كنند. ولى در اصطلاح و زبان، اساساً «الجمار» و «الجَمَرات» ، به معناى سنگريزههايى است كه در مناسك حج افكنند و مفرد آن، «جَمْره» است.