72حال، شايد كسى راهى نزديك يا حتى راهى دور، اما با قدرت بدنى زيادى كه دارد، پاى پياده حج رود و ديگرى توان تهيۀ چهارپايى لاغراندام داشته باشد و با آن آهنگ كعبه كند؛ و آن يكى هم با خودرو و هواپيما به اين سفر معنوى رو نهد. بههرحال دستور خداوندى بر اين است كه از مليتها و قشرهاى مختلف امت اسلامى بايد هر سال در كنگرۀ عظيم حج حضور يافته و در تمرين شيوههاى عبوديت به روش ابراهيمى، درس زندگى سعادتمند را فراگيرند و بدانسان رفتار نمايند. متن دعوتنامۀ خداوند سبحان از مردم، كه ابلاغ آن را بهعهدۀ پيامبرش حضرت ابراهيم عليه السلام مىگذارد چنين است:
وَ أَذِّنْ فِي النّٰاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجٰالاً وَ عَلىٰ كُلِّ ضٰامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ. 1
« (اى ابراهيم) ، مردم را به حج دعوت كن تا پياده و يا سوار بر مركبهاى لاغراندام، از هر راه دورى بهسوى تو روان شوند.»
اين دعوت، عمومى است و همۀ جهانيان را دربرمىگيرد؛ امّا بديهى است كه هر تكليفى از عهدۀ هركس برنمىآيد؛ در ضمن محدوديت زمانى ايّام حج و محدوديت مكانى كعبه، اجازۀ حضور همگانى در حج را نمىدهد. ازاينرو:
وَ لِلّٰهِ عَلَى النّٰاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطٰاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً 2
«از جانب خداوند سبحان، حج بر كسى واجب است كه توانايى براى حج كردن داشته باشد.»
استطاعت در روايت
معناى «استطاعت» در قرآن را دانستيم، حال ببينيم كه روايتها در معناى فقهى استطاعت چه مىگويند:
1 - عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ: قَالَ اللَّهُ - عَزَّ وَ جَلَّ - وَ لِلّٰهِ عَلَى النّٰاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطٰاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً قَالَ: هَذِهِ لِمَنْ كَانَ عِنْدَهُ مَالٌ وَ صِحَّةٌ. . .» . 3امام صادق عليه السلام در تفسير آيۀ استطاعت حج فرمود: وجوب حج براى كسى است كه دارايى و سلامتى را داشته باشد.
2 - عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: «سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام عَنْ رَجُلٍ لَهُ مَالٌ وَ لَمْ يَحُجَّ قَطُّ قَالَ هُوَ مِمَّنْ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى وَ نَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيٰامَةِ أَعْمىٰ. 4
راوى مىگويد: از امام صادق عليه السلام از حال مردى كه امكان مالى دارد ولى هرگز به حج نرفته است پرسيدم، فرمود: آنكس،