61
3 - تمسّك به روايات جمرۀ عقبه:
بعضى اظهار مىدارند: در چند روايت، در مورد جمرۀ عقبه آمده است:
«فَارْمِهَا مِنْ قِبَلِ وَجْهِهَا وَ لاٰ تَرْمِهَا مِنْ أَعْلاٰهَا» . 1«آن را از طرف مقابل رمى كن نه از بالا.»
تعبير به «وجه» دليل بر اين است كه در آنجا ستونى وجود داشته است.
پاسخ: با توجّه به يك نكته، پاسخ اينگونه استدلالها و همچنين پرسشهاى ديگرى كه دربارۀ جمرۀ عقبه مطرح است، روشن مىشود و آن اينكه:
جمرۀ عقبه در يك سراشيبى تند قرار داشته، يكطرف آن بلند و طرف ديگرش پايين بود، بهطورى كه در بعضى از روايات از آن به «وادى» (درّه) تعبير شده است.
در روايات آمده است كه پيغمبر خدا صلى الله عليه و آله در طرف پايين درّه ايستاد و جمره را رمى كرد و از رفتن به طرف بالاى جمره نهى فرمود، حتّى از روايات استفاده مىشود براى اينكه مردم به طرف بالا نروند در آنجا ديوارى ساخته شد و بعداً نيز مسجدى ساختند تا راه را بر كسانى كه مىخواهند به طرف بالا بروند ببندند (و شايد فلسفۀ اين حكم آن بوده كه اگر گروهى بالا و گروهى پايين قرار مىگرفتند، خطر اصابت سنگ براى پايينىها زياد بود) .
به هر حال كسى كه در طرف پايين مىايستاد، جمره (يعنى محلّ اجتماع سنگها) روبهروى او بود و تعبير به وجه نيز به همين جهت است و تعبير به «مِنْ أَعْلاٰهَا» مفهومش اين است از تپّه بالا بروند و از بالا سنگ به درون جمره پرتاب كنند.
از اينجا نكتۀ ديگرى كه براى بعضى شگفت آور شده است نيز روشن مىشود و آن اينكه مرحوم علاّمۀ حلّى در «منتهى» فرمود:
«عَنِ الْجمهور انّ عمر جاء و الزّحام عند الجَمَرةِ فصعد فرماها مِن فَوقِها» . 2«اهل سنّت نقل كردهاند كه عمر نزد جمره آمد، درحالىكه اطراف آن ازدحام بود، بالا رفت و از بالا آن را رمى كرد.»