149مىگيرد كه خانههاى بيرون سور، باغچههاى وسيعى دارند كه بر وسعت خانهها افزوده است، و گرنه تعداد منازل داخل سور كمتر از آنها نيست.
محلاّتى كه در بيرون سور مدينه واقع است، عمدتاً به صورت غير منظّم ساخته شده و چون هيچوقت از شرّ اشقيا در امان نبوده، بيشتر ساكنان اين خانهها از فقرا و كشاورزان مىباشند.
دروازۀ اصلى سور، در سمت غربى شهر قرار دارد و باب «عنبريه» 1ناميده مىشود. نماى خارجى اين دروازه در سطح دروازههاى مشهور قاهره است ولى شباهت كامل به آنها ندارد.
ميدان مناخه
دشت مناخه صحراى بسيار وسيعى است كه حدود 400 متر پهنا دارد. پنج مسجد بسيار زيبا در ميدان مناخه، در سمت دروازۀ مصر، با سنگهاى بسيار زيبا، با معمارى بسيار دلگشا، با اسلوبى هماهنگ و شبيه يكديگر ساخته شده است. در گرداگرد اين مساجد، خانههاى فراوانى براى اسكان زائران وجود دارد.
در موسم حج زائران خانۀ خدا تا نزديكى اين مساجد با شترهاى خود مىآيند، آنجا كه براى خود راهنما و مطوّف انتخاب مىكنند، آنگاه به خانهاى كه توسط دليل و راهنما اجاره شده عزيمت مىكنند.
افراد مستمند؛ از جمله حجگزاران مراكشى، براى خود دليل و راهنما انتخاب نمىكنند، بلكه در همين ميدان چادر زده، درون چادر اقامت مىكنند.
اين زائران اگرچه توفيق زيارت رايگان نصيب شان مىشود، ولى با توجه به فاصلۀ ميدان مناخه تا روضۀ مطهر، خستگى زيادى را براى تشرّف به مسجد نبوى صلى الله عليه و آله در اوقات پنچگانۀ نماز متحمّل مىشوند، آنگاه براى يافتن جا در مسجد النّبى نيز به مشكل مىافتند.
اين زائران براى اينكه چند ريال به دليل نپردازند، در داخل شهر مسكن نمىگزينند و اين همه مشكلات را تحمّل مىكنند، ولى حجاج متموّل اين سعادت را دارند كه در داخل شهر مسكن گزيده، در همۀ اوقات نماز به آرزوى ديرين خود برسند و سعادت زيارت پر ميمنت حرم مطهر را پيدا كنند.
در يك سوى ميدان مناخه، محلّى براى استراحت اشتران منظور شده، كه