115نويسندگان اين كتاب‌ها، مساجد قديمى مدينه را تا آنجا كه دسترسى داشته و خود مشاهده نموده‌اند، به خوانندگانشان معرفى كرده‌اند.
معرفى مسجد ضرار
گفتنى است، در منابع و مدينه‌شناسى‌هاى قديمى، مسجد ضرار نيز در كنار مساجد موجود در زمان رسول خدا صلى الله عليه و آله شناسانده شده و تاريخ بناى اين مسجد و چگونگى تخريب و انهدام آن به دستور رسول خدا صلى الله عليه و آله بازگو شده است.
مساجد مختلف در مدينۀ منوره:
در مساجد مدينۀ منوره، نكتۀ مهم و جالب توجه اين است كه: مدينه شناسان اين مساجد را به چند بخش تقسيم كرده‌اند:
1 - مساجدى‌كه به‌دستور رسول خدا صلى الله عليه و آله بناگرديد وآن حضرت درآن‌ها نمازگزارد.
2 - مساجدى كه به وسيلۀ مسلمانان بنا شد و در آنها اقامه نماز مى‌شد، سپس پيامبر صلى الله عليه و آله در آن مساجد حضور يافت و نماز گزارد.
3 - مساجد قديمى مدينه، كه رسول خدا در محل اين مساجد؛ اعم از منازل شخصى و يا باغات و نخلستان‌ها نمازگزارد ولى در زمان، آن حضرت به شكل مسجد، مورد استفادۀ عموم نبود و تا زمان عمربن عبدالعزيز به همان وضع باقى بودند، تا اينكه وليدبن عبدالملك در دوران خلافتش 86 - 96 به عمر بن عبدالعزيز والى خود در مدينه دستور داد اين جايگاه‌ها را به صورت مسجد و عبادتگاه عمومى ساخت و چون اين مساجد با مباشرت مستقيم عمربن عبدالعزيز احداث گرديد، دركتب تاريخ و مدينه‌شناسى به شخص وى نسبت داده مى‌شود و مى‌گويند فلان مسجد عمرى است؛ يعنى به دستور وى ساخته شده است و اين اصطلاح دربارۀ تعداد بسيارى از مساجد مدينه به كار مى‌رود.
دراين مورد، ابن نجار (متوفاى 643ه. ق.) مى‌گويد: وليدبن عبدالملك در دوران خلافتش به عمربن عبدالعزيز، والى خود در مدينه، دستور داد: همۀ نقاط و محل‌هايى كه رسول خدا صلى الله عليه و آله در آنها نماز خوانده، شناسايى و به مسجد