81مىآورد. اين كانال از ميان صخرههايى كه در پشت كوه عرفات قرار دارند احداث شده و بدينوسيله در سال 979ه. آب فراوانى به مكّه هدايت كرد. طول اين كانال مسيرى معادل 7 يا 8 ساعت راه است.» 1ج : مواد معدنى زمزم
چاه زمزم مانند آبهاى ديگرِ مكه، داراى مواد معدنى است كه كارشناسان به بحث و تحقيق دربارۀ آن پرداختهاند و تفصيل آن از حوصلۀ اين مقال بيرون است. 2امّا به نحو اجمال از وجود موادى چون: گوگرد، سديم، كلسيم، پتاسيم، منگنز، آهن، كربن و كلوريدات سخن گفتهاند كه نسبت درصد اين املاح با تغيير فصول سال و سنوات مختلف متفاوت است. با اين حال كارشناسان تأكيد كردهاند كه مقدار املاح و مواد آب زمزم به حدّ زيانبار نمىرسد. 3همچنين مطالعات نشان مىدهد كه چاه زمزم نسبت به ديگر چاههاى مكّه، از بيشترين املاح مايع (250 در ميليون) برخوردار است و به رغم اينكه چاه داوديه به زمزم نزديك است به اين نسبت از املاح برخوردار نيست.
د : پاكسازى
از آنجا كه آب هاى زيرزمينى عموماً از نفوذ عوامل زيانبار و رخنۀ آبهاى مجاور مصون نيستند، آب زمزم نيز - قطع نظر از آثار معنوى زمزم كه گفتيم - از اين امر مستثنى نيست. لازم است يادآور شويم كه براى رفع هرگونه شك و ترديد از وجود ميكربها و باكترىهاى ناشى از نفوذ آبهاى اطراف و عوامل مجاور در آب زمزم، به لحاظ موقعيّت جغرافيايى آن در سالهاى اخير و با پيشرفت تكنولوژى، مسؤولان حرم تمهيدات لازم را انديشيدهاند تا براى استفاده كنندگان جاى شبههاى نماند و با اطمينان خاطر به بهداشتى بودنش، از آن بنوشند.
يكى از كارشناسان با مطالعاتى كه انجام داده پيشنهاد استفاده از اشعۀ فوق بنفش را براى اين منظور ارائه داده، بدينگونه كه تجهيزاتى آماده شود كه آب زمزم از آن عبور كند و با اشعۀ فوق بنفش كنترل و ضد عفونى گردد و عناصر احتمالاً زيانبار آب خنثى شود. مؤلّف كتاب «زمزم» در فصلى از كتاب خود، به تفصيل اين مطلب كه موضوع تحقيق دانشگاهى وى بوده است پرداخته و با بحث هاى علمى و فنى اين مبحث را