127وضعيّتى فعال در اين درگيرى داشته‌اند و اين مسأله آشكارا از سوى مسلمانان و كفار در مراحل مختلف مورد نظر بوده است.

طبق تفاسير قرآن، ذيل سورۀ روم، آيات 1 و 2 همنوايى بين كفّار مكّه با ايران وجود داشته، حال آنكه مسلمانان هواى بيزانس را داشته‌اند. ¹بر پيروزى بيزانس به عنوان تأكيدى بر پيروزى پيامبر ابرام مى‌شده است. ²تلاش‌هاى ايران براى نفوذ بر منطقۀ حجاز پيش از اين مورد توجّه akcizuR. R قرار گرفته است. روزيسكا چنين پنداشته است كه ضعف نفوذ تميم و فزونى يافتن نفوذ غطفان در نتيجۀ عمل سياسى ايران از طريق حكومت لخميان به منظور يافتن جاپايى در اين ناحيه بوده است. ³ابن سعيد نقلى را در كتاب خود «نشوة الطرب» ثبت كرده است ⁴كه بيان مى‌دارد علّت اين تلاش ايران خواست آنها براى نفوذ و تسلّط يافتن بر مكّه بوده است. زمانى كه قباد آيين مزدك را پذيرفت، ⁵بنو نصر را كه از قبول اين دين سرباز زده بودند، برانداخت و حارث كندى را كه اين دين را پذيرفته بود بر جاى او قرار داد. قباد - آنگونه كه روايت بيان مى‌دارد - به حارث دستور داد كه اين دين را بر اعراب نجد و تهامه بقبولاند. ⁶زمانى كه اين اخبار به مكّه رسيد، برخى آيين مزدك را پذيرفتند (فمنهم من تزندق) و زمانى كه اسلام ظهور كرد اين گروه به مزدكيانى قديمى شناخته شده بودند. ⁷گرچه كسانى بودند كه از پذيرش اين دين سرباز زدند و از اينان عبد مناف بود كه قوم خود را جمع كرد و به آنان گفت كه او از آيين اسماعيل و ابراهيم دست نخواهد كشيد و دينى را كه به شمشير بر آنها تحميل شده، نخواهد پذيرفت و زمانى كه حارث از اين ماجرا آگاهى يافت، اين امر را به قباد اطلاع داد و قباد به او دستور داد كه به مكّه حمله كرده، كعبه را ويران كند و عبدمناف را به قتل برساند و سيطرۀ بنوقصىّ را براندازد. ⁸حارث به دليل حميّتش نسبت به عرب، چندان تمايلى به اجراى اين دستور نداشت. او قباد را از اين فكر منصرف كرد و انديشۀ وى را به ديگر مسائل مشغول ساخت. ⁹گرايش اين روايت كاملاً آشكار است؛ سعى دارد بر خواست عبدمناف بر باقى ماندن وى بر دين قريش (دين اسماعيل) تأكيد كند. روايت ممكن است ساختگى باشد امّا نشانى از وجود روابط بين حيره و مكّه دارد، نكته‌اى كه شايستۀ تعمّق بيشتر است.

ابن خردادبه در كتابش «المسالك و