126
«حيره و نكاتى چند دربارۀ ارتباطش با ديگر قبائل عربى»
رقابت بين دوامپراتورى بيزانس و ايران، براى سيطره يافتن بر بخشهايى از جزيرةالعرب در پايان قرن ششم و هفتم ميلادى، در برخى روايات منسوب به پيامبر صلى الله عليه و آله در تفاسير آياتى چند از قرآن انعكاس يافته است.
قتاده (متوفاى 117ه. ق.) 1از وضعيت جمعيت عرب در شبه جزيره قبل از پذيرش اسلام، در ذيل تفسير آيۀ 26 سورۀ انفال: «و ياد كنيد آنگاه كه در اين سرزمين اندك شمار و مستضعف بوديد و مى‌ترسيديد كه مردمان (الناس) شما را از خانه و كاشانه‌تان آواره كنند.» ياد كرده است. او وضعيت بد اقتصادى، به گمراهى غلطيدن اعراب و ضعفشان را شرح كرده و گفته است: آنها به واسطۀ دو قدرت بزرگ فارس و روم محدود گشته بودند؛ (معكوفين على رأس حجرين بين فارس و الروم) . 2گفته شده كه كلمۀ مردم (الناس) ذكر شده در آيۀ قرآن اشاره به فارس و بيزانس دارد. 3در حديثى از طريق ابن عباس (متوفاى سال 68ه. ق.) بيان شده است كه پيامبر كلمۀ ناس را به ايرانيان تفسير كرده است. 4تفسير آيۀ مورد بحث قرار گرفته در قبل، هر چه باشد، اين تفاسير اوّليه آينه‌اى از احساس نگرانى مردم شبه جزيره و توجّه به دو امپراتورى رقيب و بيان تأثير اين رقابت در حيات جمعيت‌هاى عرب شبه جزيره مى‌باشند.
درگيرى بين دو امپراتورى به حكومت‌هاى تابعۀ آنها؛ آل‌منذر در حيره و آل‌غسان در شام نيز كشيده شده و آنها