242سفر الى اللّٰه است شما داريد به طرف خانۀ خدا مىرويد تمام امورى كه داريد انجام مىدهيد بهطور الوهيت بايد انجام بدهيد سفرتان از اينجا كه شروع مىشود وفد الى اللّٰه است. سفر بهسوى خداى تبارك و تعالى است.» 1اين كلام برگرفته از سخن معصوم است؛ على عليه السلام مىگويد:
«الحٰاجّ وَالْمُعْتَمِر وَفْدُ اللّٰه وَحَقّ عَلَى اللّٰه تعالىٰ أن يُكْرِمَ وَفْدَهُ وَيُحبّوه بِالْمَغْفِرَة» .
«كسانى كه حج يا عمره بجا مىآورند واردين بر خدا هستند و حق است بر خداوند متعال كه واردين خود را اكرام كند و با مغفرت و آمرزش آنها اظهارمحبت نمايد.» 2بعد معنوى حج آن وقت معلوم مىشود كه با عبادات ديگر مقايسه شود.
حج با مناسك خاص خود، رياضتهاى خاصى را داراست كه در تزكيۀ نفس و ارتقاى درجات معنوى مؤثر است؛ ترك وطن، گذشتن از مال، تجديد پيمان حضور در مشاعر و دورشدن از آمال و آرزوها و ترك منيت و خودخواهى و خودكامگى و غيره، از جملۀ آن رياضتهاست. حضرت امام قدس سره جهات معنوى حج را متذكر شده، مىگويد:
«حجاج محترم مواظب باشند كه رضاى غير خداوند را در اعمال خود شركت ندهند و جهات معنوى حج بسيار است و مهم آن است كه حاج بداند كه كجا مىرود و دعوت كى را اجابت مىكند و ميهمان كيست و آداب اين ميهمانى چيست و بداند هر خودخواهى و خودبينى با خداخواهى مخالف است و با هجرت الىاللّٰه مباين و موجب نقص معنويت حج است.» 3حج كلاس تهذيب نفس و ميدان نبرد با شياطين درون و برون است. هريك از مناسك و مشاعر گامى در جهت غناى روحى، سعۀ صدر و كسب فضايل اخلاقى است و در حقيقت حج فرار انسان از ظلمت بهسوى نور است. امام باقر عليه السلام در تفسير آيۀ مباركۀ فَفِرّوا اِلَىاللّٰه مىگويد:
«من الظلمة اِلَى الحج» ؛ «به سوى خدا بگريزيد» ؛ يعنى از ظلمت به حج روآوريد. 4قرآن مجيد فلسفۀ قربانى را كه يكى از مناسك حج است رسيدن به تقوا مىداند و مىگويد:
لَنْ يَنَالَ اللّٰهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ.