117شاگردان ارزنده و فحول حوزه هاى علميه، كه امروز مقام مرجعيت جهان شيعه را به عهده گرفته‌اند، ارائه نمايند، مسلماً كتاب قطور و ارزشمندى براى جامعۀ اسلامى و آيندۀ مراكز علمى همانند ساير آثار علمى آن حضرت به يادگار مى‌ماند.

ولى امام راحل در صدور اين حكم و همچنين در ساير پيامها و بياناتشان، نه در مقام استدلال بوده و نه اينكه شرايط، چنين وضعى را اقتضا مى‌كرده است. ولى در عين حال گاهى نيز به‌طور گذرا و اجمال و در سطح فهم مخاطبين و مستمعين، به‌دليل شرعى نظرات و احكام خويش اشاره فرموده است كه از جملۀ اين موارد، گفتار آن حضرت خطاب به حجاج و زائران پاكستانى در سال 1359 مى‌باشد كه پيشتر آورديم.

و دراينجا مناسب است مطالبى در توضيح كلام امام به بعضى از آيات و روايات، كه مسلمانان را به وحدت دعوت نموده و از تفرقه و دورى برحذرداشته است، بياوريم:

وحدت مسلمين از ديدگاه قرآن:

1 - وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللّٰهِ جَمِيعاً وَلَا تَفَرَّقُوا وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللّٰهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَاناً وَكُنْتُمْ عَلَى شَفَا حُفْرَةٍ مِنْ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللّٰهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ¹

«و همگى به ريسمان خدا ( \ قرآن و اسلام و هرگونه وسيلۀ وحدت) چنگ زنيد و پراكنده نشويد و نعمت (بزرگ) خدا را بر خود به ياد آريد كه چگونه دشمن يكديگر بوديد و او در ميان دل‌هاى شما الفت ايجاد كرد و به بركت نعمت او برادر شديد و شما بر لب حفره‌اى از آتش بوديد خدا شما را از آن نجات‌داد، خداوند اين چنين آيات خود را بر شما آشكار مى‌سازد، شايد پذيراى هدايت شويد.»

در اين آيۀ شريفه، كلمۀ «نعمت» تكرار شده است؛ نعمة اللّٰه عليكم، فأصبحتم بنعمته اِخوانا و منظور از اين نعمت، همانگونه كه علاّمۀ طباطبايى فرموده است، همان نعمت الفت و محبّت است؛ فاًلّف بين قلوبكم و باز ايشان مى‌فرمايد: اين آيات هم جوامع اسلامى را مورد خطاب قرار داده و از اختلاف و تفرقه نهى نموده و هم فرد فرد مسلمانان را. ²2 - وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ تَفَرَّقُوا وَاخْتَلَفُوا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمْ الْبَيِّنَاتُ