125است. به واسطۀ چهارگوشه بودن آن و يا به سبب آن كه مانند پاشنۀ پا، از سطح زمين مرتفع است «كعبه» گفته شده است.

ولى جمهور مورّخين قول اوّل را تصديق مى‌نمايند؛ چون «بيت معظّم» از جملۀ قصور و بيوت روى زمين اشرف بوده و من جهة القِدم ¹افضل واقدم است و وجه تسميه‌اش اين است. لهذا اين اسم شريف بيت محترم، به شرف و ارتفاع آن، دليل كافى (مطلق) تواند بود؛ زيرا كه يك اسم بيت مكرّم نيز «بيت عتيق» است، وجه تسميۀ [ آن ] به اعتقاد «حسن بصرى» : اوّل بنايى است كه براى زيارت بنى‌نوع بشر (بنى بشر) ساخته شده و در نزد «امام مجاهد» : محفوظ بودن اوست از تخريب جبابره، ²و در نزد «قتاده» محروس ³بودن اوست از «طوفان نوح» .

«فخر رازى» گفته است در اشتقاق اين اسم وجوه عديده ⁴است:

1 - به واسطۀ قدم اوست از كافّۀ بيوت ارض.

2 - قبل از زمين و آسمان خلق شده است. (از زمين و آسمان پيش‌تر خلق شده است)

3 - حضرت حق از طوفان حفظ نموده است.

4 - كسانى كه به آنجا قصد و نيّت بد داشته‌اند، هلاك شده‌اند.

5 - ملك احدى نبوده است.

6 - حضرت ايزد پاك، زوّار آن بقعۀ مباركه را از آتش جهنّم عتق و آزاد فرموده است.

اينها و وجوهاتى كه شبيه به اين ها هستند، اطلاق «بيت عتيق» را به بيت محترم مقتضى شمرده‌اند.

تا زمانى كه حكومت مكّه مشرفه، به «قصى بن كلاب» كه از اجداد معالى نژاد ⁵حضرت رسول [ صلى الله عليه و آله ] بود منتقل گرديد، در آن بيت محترم ابداً منازل و بيوت موجود نبود، هنگامى كه «ابن كلاب» حاكم مكّه مكرّمه بود، تأسيس بيوت را در اطراف «كعبة اللّٰه» تصويب نمود. اگر چه اين صواب ديد ⁶(تصويب) ابن كلاب را، خلق به نظر ناگوارى ديدند و اهالى مكّه تا يك درجه به قاعدۀ قبل (مذكوره) رعايت نموده و جسارت نكردند، كه در جوار كعبة اللّٰه خانه ساخته و سكنى نمايند، وليكن «عمرو بن سهل» به قاعدۀ مذكوره، رعايت نكرده، ⁷به موجب رأى و تصويب قصّى بن كلاب، منزلى مخصوص به نفس خود ⁸در آن جا ساخت و كسانى كه او را ديدند جسارت نموده، يكان يكان، ابنيه‌اى بنا نمودند، به