34به بركات مادّى باشد 1و اشاره به «هدايت عالميان» نيز ناظر به بركات معنوى بيت) .
امام هشتم عليه السلام حج را حاوى منافعى براى همۀ اقشار مردم در شرق و غرب عالم مىدانند، اعم از آنكه در موسم حج حاضر شوند و يا توفيق تشرف به بيتاللّٰه الحرام را پيدا نكنند؛ و نيز آن را فرصتى براى تفقّه و انتقال سخنان ائمه عليهم السلام به هر ناحيه و منطقهاى مىشمارند. 2روشن است كه مراد از تفقّه و نقل اخبار ائمه عليهم السلام، شناخت دين خدا و تكاليف فردى و اجتماعى است و در هر زمانى (حتّى در عصر غيبت) ، لازم و ضرورى است. اطلاع از مسائل جهان اسلام در ابعاد مختلف و نيز مشكلات جوامع اسلامى، مىتواند مصاديقى از تكليف اجتماعى مسلمانان باشد. قريب به اين مضمون، در روايتى از امام صادق عليه السلام به عنوان علّت تشريع حج، ذكر شده است:
«حج بر بندگان واجب شد. . . تا [ مسلمانانِ ] شرق و غرب عالم، يكديگر را بشناسند و از آثار رسول خدا و اخبار او، اطّلاع پيدا كنند.» 3خلاصه آنكه در پرتو حج و قيام در بيتاللّٰه الحرام، منافع دنيوى و اخروى نصيب مردم مىشود، چه نفعى بالاتر از «دشمن شناسى و هماهنگى و برنامهريزى و همآوايى براى رهايى از سلطه مشركان، مستكبران و ستمگران» ؟ چه سعادتى بالاتر از كسب «استقلال» و «آزادى» و زيستن در پرتو عدالت؟
4 - كعبه، مركز هدايت جهانيان
يكى از آيات قرآن كه بيانگر مسائل حج است، كعبه را پايگاه هدايت همه جهانيان معرفى مىكند. اين بيان، نشانگر اين معناست كه كعبه، اختصاص به مردم حجاز ندارد؛ بلكه مركزى است كه بايد نور هدايت از آنجا نشأت بگيرد و بر همۀ تشنگان و مستضعفان عالم برسد:
اِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبٰارَكاً وَهُدىً لِلعٰالَمِين. 4
اجمالى درباره اين آيه، در مبحث قبلى ارائه شد و اينك نكات ديگرى بر آن افزوده مىشود.
يكى از ويژگيهاى بيتاللّٰه الحرام، جهانى بودن آن است؛ ظهور اسلام به عنوان آخرين دين و بعثت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم به عنوان خاتم پيامبران در اين مكان، نيز به لحاظ جهانىبودن آن است. چنانكه ظهور حضرت ولى عصر عليه السلام به عنوان