29قسمت از محيط پيرامون خود را كه منور ساخت به صورت حرم در آمد.
پيداست كه فقها غالباً حلق و تراشيدن سر را براى كسانى كه براى اولين بار، حج برگزار مىكنند واجب مىدانند. بنابر اين اينگونه افراد طبق فتاوى چنان فقهايى نمىتوانند به تقصير و كوتاه كردن موى سر يا صورت و يا ناخن دست يا پا بسنده كنند. اصولاً حلق داراى فضيلت بيشترى از تقصير مى باشد. از امام صادق عليه السلام روايت شده كه فرمود:
«حلق و تراشيدن سر در حج از تقصير افضل است؛ زيرا رسول خدا صلى الله عليه و آله در حجةالوداع و عمرۀ حديبيه حلق رأس كرد و موهاى سر خود را تراشيد» . 1چنانكه از امام سجاد عليه السلام نيز روايت شده كه فرمود: «رسول خدا صلى الله عليه و آله براى كسانى كه تراشيدن سر را بر تقصير ترجيح دادند سه بار استغفار كرد و براى كسانى كه به تقصير بسنده نمودند يك بار استغفار و طلب آمرزش براى آنها اكتفا كرد» . 2و رواياتى نظاير آن در كتب احاديث جلب نظر مى كند. 3اين كار يعنى حلق يا تقصير كه در منى و به قصد قربت و بسمله و رو به قبله و از سمت راست جلوى سرانجام مىگيرد، بهتر است در همان سر زمين زير خاك پنهان گردد، و اين عمل بر طبق روايات حاكى از آن است كه حاجى علاوه بر آنكه درون خود را از هر موانعى براى ذكر خدا مىپيرايد به پيرايش ظواهر نيز روى مىآورد و جملۀ «ليقضوا تفثهم» 4را كه در قرآن كريم آمده است امام رضا عليه السلام تفسير فرمودند كه حاجى موظف است با چيدن ناخنها و چرك زدايى، خويشتن را پاكيزه ساخته و آنچه كه به خاطر محرم بودن نمىتوانست آن را از خويشتن دور سازد از خود طرد نمايد. 5از رهگذر حجى بدينسان، نورانيتى در وجود آدمى پديد مىآيد كه گويا تازه از مادر زاده شدهوپلشتيهاى گناه ونافرمانيهايى كهازپيشبدانها دچار آمده است از وجود او رخت بر مىبندد.
بدين اميد كه خداوند متعال ما را به چنان حجى موفق بدارد و گناهان ما را فرو ريزد، سخن را به پايان مىبرم.
والحمدللّٰه أولاً و آخراً و صلى اللّه على محمد و آله الطاهرين، كتبه بيمناه الداثرة العبدالمفتاق الى رحمة ربه الغافر الغنى محمد الباقر الحسينى المازندرانى المدعو ب «حجتى» فى يوم السبت، الحادى عشر من شهر محرم الحرام سنة 1417 ه ق \ 21/3/1375ه ش.