1204 - گاهى عامل چهارم نيز به اين جهات افزوده مى‌شود و آن عبارت از جنبۀ تاريخى آن است؛ زيرا جحفه پس از دورانى عمران و آبادى، دچار عقب ماندگى و خرابى گشته كه توجه پژوهشگران را به خود جلب مى‌كند تا پيرامون آن بررسى و مطالعه كنند.

براى تبيين اين جهات و جوانب، خوب است بحث را چنان تنظيم كنيم كه موضوعات ياد شده در زير نيز روشن شود:

1 - نام قديمى جحفه.

2 - موقعيت جغرافيايى جحفه.

3 - پيشينۀ تاريخى جحفه.

4 - وضع كنونى جحفه.

5 - دليل فقهى ميقات بودن آن.

6 - راههاى منتهى به جحفه.

نام جحفه

جحفه در زمان قديم به نام «مَهْيَعَه» شناخته مى‌شده است كه بنابر مشهور، به همين صورت؛ يعنى بافتح ميم، سكون هاء وفتح ياء و عين ضبط شده است. اما به گفته «سياغى» ، «قاضى عياض» از بعضى از علما نقل كرده كه آن را با كسر هاء صحيح مى‌دانستند. البته به نظر قاضى عياض اين قول غير مشهور است. ¹«مهيعه» از مادۀ هاع هيعاً - با فتح هاء - و هيعاناً گرفته شده كه به معناى انبساط و باز شدن است و يا از مادۀ هاع هِياعاً - با كسر هاء - گرفته شده كه به معناى وسعت و گسترش مى‌باشد.

«خليل» در اين باره گفته است:

«طريقٌ مهيّع» ؛ «راه باز» از ريشۀ مهيّع، وبلدٌ مهيّع: شهر وسيع. چنانكه ابو ذؤيب گفته است:

فاحتشهن من سواء وماؤه بئر وعائده طريق مهيّع ²

شايد اين نامگذارى به مناسبت وسعت و گستردگى وادى جحفه بوده است؛ زيرا اين وادى از انتهاى وادى خرار، كه غدير آغاز مى‌شود، تا ساحل دريا گسترده است.

مهيعه بعدها «الجحفة» ناميده شد - بى‌هيچ اختلاف نظرى - با ضمّ جيم، سكون حاء مهمله وفتح فاء ضبط گرديد و آخرش تاء گرد (نقطه دار) است.

در كتاب «صحاح» ، جحفه بدون الف و لام آمده اما در بسيارى از كتابها با الف و لام است.

شايد اين سرزمين به اين جهت جحفه ناميده شده كه مى‌گويند در داستان برادران «عاد» ، كه لغت دانان آن را از كلبى، مورخ (م 204ه‍.) نقل كرده‌اند، سيلى آمد و آن را طعمۀ خود قرار داد و همه چيز را ربود