140برگهاى مىداده است كه در آن شهادت به اداى مناسك حج شده بوده است، اين عادت نيز - به نقل بورتون - امروزه منسوخ شده است.
12 - جان لويس بورخارت
بورخارت جهانگرد سويسى يكى از مشهورترين جهانگردان قرن نوزدهم شمرده مىشود، وى سرزمين نوبه و اطراف آن، از كشورهاى آفريقايى: مصر، سوريه، حجاز و سرزمينهاى مجاور آن را سياحت نمود و سفرنامۀ جالبى از اين سفرهاى خود به يادگار گذاشت، كه يكى از سفرنامههاى او بنام «سفرهاى او به سرزمينهاى جزيرةالعرب» است كه در آن به توصيف مكه و مدينه و اطراف آنها پرداخته است. او در جلد اول سفرنامۀ خود به توصيف مشاهداتش از جده، طائف، مكه، و محلات مكه، بيت اللّٰه الحرام، كعبه و ديگر مكانهاى مقدس، مردمان مكه، حكومت مكه و آب و هواى مكه پرداخته. و در جلد دوم از مناسك حج، مدينه، مكانهاى زيارتى در مدينه، حكومت مدينه، آب و هواى مدينه، شهر ينبع و سفر خود از ينبع به قاهره، سخن گفته است.
بورخارت مىگويد: هنگام ورود به قاهره در دوران حكومت خديوى محمد على پاشا اسلام آورده و خود را شيخ ابراهيم ناميده است.
ويليام اوسلى ناشر سفرنامۀ بورخارت در سال 1829م. مىگويد: آگاهى بورخارت از زبان عربى و عادات و رفتار مسلمان، اين فرصت را به او داد كه بتواند به عنوان يك مسلمان در حج شركت كرده و در ميان مسلمانان زندگى كند، بدون اين كه كسى كوچكترين شك و ترديدى در راستگويى او كند، و خود بورخارت به ديگران مىگفت: او از مماليكى است كه از كشتار محمد على پاشا در مصر نجات يافته است، از اين رو از فرصت حملۀ خلافت عثمانى عليه وهابيان استفاده كرده و براى انجام مناسك حج به مكه آمده است. بورخارت در سال 1814م. موفق به زيارت مكه شد و اين در حالى بود كه محمد على پاشا در بهار سال 1813م.
به حجاز وارد شد و مدتى را در طائف به سامان دادن ارتش خود پرداخت و عاقبت توانست وهابيان را در قلاع خود مورد حمله قرار دهد.
بورخارت در روز 18 تموز سال 1814م. وارد جدّه شد و سپس براى ديدار با محمد على