126وداع حج، فرمود كه تمام ستونهاى حرم را از سنگ مرمر كنند به حكم او و از ديار صعيد كه از جمله بلاد مصر است تراشيده‌اند از آنجا به كشتى‌ها، تا بندر جده آوردند و از بندر جده به عرابه‌ها به مكه آوردند و در زير ايوان‌هاى حرم بپا كردند و آن ستونها همچنان تا امروز باقى است مگر جانب غربى حرم كه سقف حرم سوخته و از حرارت آتش پاره پاره شده و به جاى آن از سنگ كوههاى مكه ستونها ساخته به جاى آن نصب كردند. بدان كه بلندى خانۀ مبارك كعبه كه ظاهر است، بيست و هفت گز و ربع گز است، و گز به اصطلاح اهل شرع مقدار بيست و چهار انگشت بهم چسبيده است غير انگشتان كلان، و هر انگشتى را شش جو ميانه كه در پهلوى هم به نحوى كه پشت يكى به شكم ديگرى پيوسته باشد، گفته‌اند؛ و هر جوى را شش موى اشتر اعتبار كرده‌اند. اما طول خانه از ركن حجرالاسود تا ركن عراقى كه جانب ركن شرقى است بيست و پنج گز و از ركن يمانى تا ركن شامى كه جانب غربى خانه است بيست و پنج گز است اما عرض خانه از ركن يمانى تا ركن حجرالاسود كه جانب جنوبى خانه است بيست و پنج گز و از ركن شامى تا ركن عراقى كه طرف شمال خانه است بيست گز است. اما عرض ديوار خانه مبارك دو گز است. اما طول درِ خانه شش گز و ثلث و نصف سدس گز است و عرض درِ خانۀ مبارك چهار گز است. و در خانه مبارك در ديوار شرقى واقع شده است و هر دو طبقه در خانه از چوب ساج است و ساج درختى است در جزاير هندوستان و ساحل درياى عمان و از براى عمارت و كشتى‌ها به اطراف مى‌برند و عربان خشب‌البحر نيز گويند؛ و تنك‌هاى نقره بر آن گرفته‌اند و به ميخهاى نقره استوار كرده‌اند و بلندى زير آستانه در مبارك از روى زمين چهار گز و ثمن گز است و مابين در خانۀ مبارك و حجرالاسود كه ملتزم است، چهار گز است و ملتزم براى آن مى‌گويند كه مردم آن را التزام كردن [ كرده‌اند ] براى دعا؛ اما بلندى موضع حجرالاسود از روى زمين دو گز و نصف سدس گز است، قدرى زياده؛ و عرض آن مقدار كه ديده مى‌شود يك وجب و چهار انگشت مضموم است و عرض مستجار چهار گز و پنج انگشت مضومه است و اين را مستجار براى همين مى‌گويند كه سينۀ خود را چسبانيده از گناهان آمرزش مى‌خواهند و اين در مقابل ملتزم واقع است. و اين مستجار مابين ركن يمانى و ركن شامى در است كه اكنون مسدود است و آن در را قريش در زمان جاهليت به سنگى برآورده بودند. بعد از ايشان عبداللّٰه بن زبير در زمان امارت خود آن در را گشاد؛ بعد از