116كجا پاى او رسيد، امروز آبادان است و چون به مكه آمد او را مناسك حج آموخت و آدم حج كرد و چون فارغ شد، فرشتگان او را تهنيت گفتند، و گفتند: حَجَّت پذيرفته باد، ما اين خانه را پيش از تو به دو هزار سال زيارت و طواف مىكرديم، آدم پرسيد كه در طواف چه مىگفتيد؟ گفتند: تسبيحات اربع: «سبحان اللّٰه و الحمد للّٰهو لا اله الا اللّٰه و اللّٰه اكبر» ؛ آدم اين كلمات را كه لا حول و لا قوَّة الّا باللّٰه باشد به آن افزود و چون نوبت به ابراهيم - عليهالسلام - رسيد اين را نيز به آن افزود كه العَلىّ العظيم.
ابن عباس گفت: آدم چهل حجِّ پياده كرد از هند تا مكّه و اين خانه بود تا طوفان نوح - عليه السلام - آنگاه به امر خداى تعالى آن را به آسمان بردند. بعضى گويند: به آسمان چهارم، و بعضى گويند: به آسمان هفتم. چون طوفان كناره شد جاى خانه خالى مانده تا به روزگار حضرت ابراهيم - عليه السلام - و حضرت عزت، ابراهيم - عليه السلام - و اسماعيل - عليه السلام - را گفت كه در مكّه خانه را بنا كنيد؛ گفتند: كجا خانه بنا كنيم؟ جبرئيل - عليهالسلام - آمد و رقم زد تا ابراهيم بر آن بنا نهاد، و بعضى گفتهاند: ابرى فرستاد تا آن مقدار كه جاى خانه بود سايه افكند و به روايتى آمده كه ابراهيم - عليه السلام - به سريانى مىگفت و اسماعيل به وى جواب مىداد و زبان يكديگر را مىفهميدند ليكن جواب نمىتوانستند داد و بعضى ديگر گفتهاند: كه باد را فرستاد تا اساس را برُفت و بر آن بنا نهاد. و ابراهيم بنّايى مىكرد و اسماعيل سنگ مىداد تا بنياد را برآوردند و آن را از سنگ پنج كوه بنا كردند؛ «طور سينا» «طور زينا» و «لبنان» و «جودى» و «وى» ؛ و اساس و قواعد از «وى» بود. چون به جاى سياه رسيد هر سنگ كه بر وى مىنهادند قرار نمىگرفت و مىافتاد و از كوه بوقبيس آواز آمد كه اى ابراهيم! تو را نزد من وديعتى هست بستان؛ ابراهيم - عليه السلام - بيامد و سنگ برگرفت موافق خانه، نه كم و نه زياد. و بعد از آن كه خانه تمام شد وحى آمد به ابراهيم - عليه السلام - كه بخوان و آگاه گردان مردمان را به حج ابراهيم؛ گفت: خداوندا! آواز من به كجا رسد؟ حق سبحانه و تعالى فرمود: از تو آواز كردن و از من رسانيدن؛ ابراهيم - عليه السلام - بر بلندى برآمد و بعضى گفتند: بر كوه بوقبيس رفت و آواز كرد به اين نحو كه اى مردمان! خداى تعالى براى شما كه حج گزاريد، خانه بنا نهاده است، بياييد و حج آن خانه كنيد و زيارت آن بجا آريد؛ حق تعالى آواز او را به همۀ عالم رسانيد از مشرق تا مغرب، تا به حدى كه آنانى كه در اصلاب آباء