51جهانگردان مسلمان ديگر نقاط جهان اسلام به تصادف، گذرى بر آن ديار داشتهاند و نيز مؤلفان غربى كه دولتهايشان درگيريهاى طولانى براى شكستن آن امپراطوريها و از بين بردن آثار فكرى بجاى ماندۀ آنان در زمينهسازى براى تبدّل فرهنگى مسلمانان آفريقاى غربى كردهاند؛ كاملاً آشناست. از اين روى براى ما مسلمانان مناطق دورتر، نگرش دوباره لازم است تا مسلمانان مناطق ياد شده را بشناسيم. دستيابى بدان شناخت، از طرق گوناگون ممكن است و از آن جمله بازنگرى به حوادث تاريخى مسلمانان غرب آفريقا در قالب بازنگارى پارهاى از پديدههاى شاخص زندگى گذشتۀ آنان كه به علّت كمتوجّهى مورّخان مسلمان در زير غبار فراموشى مدفون گشتهاند؛ زيرا بازنگارى حوادث تاريخى دريچهاى براى بازيابى درست گذشته است و دست كم شيوهاى است براى نقل و ارائۀ قابل درك و فهم از حوادث گذشته و بازسازى غيرت دينىِ رنگ باخته و مهجور مسلمانان جهان.
از اين رو، تلاش خواهد شد. به نقل از نويسندگان آفريقايى و يا غربى كه در حول و حوش حوادث تاريخى غرب آفريقا مطالبى نگاشتهاند، آگاهيها و اطلاعاتى از گذشتۀ مسلمانان آن خطّه ارائه گردد و پارهاى از بخشهاى مبهم زندگى دينى آنان روشن شود. حوادثى كه بيشتر مورد توجّه اين نوشته است، پديدههاى تاريخى است كه در حول و حوش حج و در ارتباط با اين فريضۀ بزرگ اسلامى مىباشد، گرچه به تناسب و به همين بهانه، كوششى نيز براى روشن كردن ديگر جوانب زندگىِ دينى مسلمانان آن ديار، به عمل خواهد آمد. يادكرد اين نكته خالى از فايده نخواهد بود كه آوردن پديدههاى تاريخى از منابع غربى، به مفهوم تأييد و تأكيد نوشتههاى آنان نيست بلكه در واقع هدف در دسترس قرار دادن نوشتههاى آنان است با اين باور كه نگاشتههاى فارسى و عربى در اين موارد، قابل دسترسى اغلب جويندگان مىباشد و نيازى به دوباره نگارى نيست.
يكى از دولتهاى اسلامى پرقدرت در غرب آفريقا امپراطورى «مالى» بود. اين امپراطورى كه در پى انقراض امپراطورى گانا و حكومت كم قدرت سوسو وارد صحنه سياست و قدرت غرب آفريقا شد، در زمان مَنْسا موسى (asum asnaM) 1به اوج قدرت خود رسيد. در اين زمان امپراطورى گسترش نهايى خود را انجام داد و به علّت تلاشهاى بينالمللى و مسافرت جنجالى منسا موسى شهرت جهانى به دست آورد. منسا موسى اجراى قوانين اسلامى را در قلمرو حكومت خود الزامى كرد و پايگاه آموزشى و حوزههاى تعليم دينى قوى را