120وجود دارد: 1- در فاصلۀ حدود هيجده مايلى است 1چناكه قاضى ابوالوليد باجى گفته است.
2- بنا به گفتۀ ازرقى 2و فاكهى و ابوالقاسم عبيداللّٰه بن عبداللّٰه بن خرداذبه خراسانى در كتاب «المسالك و الممالك» 3و محبالدين طبرى به نقل از ازرقى و سليمان بن خليل، در فاصلۀ يازده مايلى قرار دارد. ولى سليمان اين نظريه را با ترديد عنوان كرده است.
3- در فاصلۀ نُه مايلى است، بنا به گفتۀ شيخ ابو محمد عبداللّٰه بن ابى زيدِ قيروانى در كتاب «النوادر» و سليمان بن خليل كه در آغاز بحث خود مطرح كرده است.
محبالدين طبرى نيز اين نظريه را پس از نقل نظريه ازرقى، بيان كرده است.
4- بنابر آنچه «ماوردى» در كتاب «الأحكام السلطانيه» 4و شيخ ابو اسحاق شيرازى در كتاب «مهذب» و نَوَوى در كتاب «ايضاح» و «تهذيب الأسماء و اللغات» 5گفتهاند، در فاصلۀ هفت مايلى قرار دارد. چنانكه خواهيم گفت، در تمام اين اقوال، اشكالات مهمى به نظر مىرسد.
نووى در تهذيب گفته است: «ازرقى در مورد مرز حرم از سمت طائف، نظريۀ خلاف مشهور را برگزيده و از اين نظر منفرد است؛ زيرا بنابر مشهور، حد حرم در اين قسمت در شش مايلى است» البته ازرقى در ادعاى موافقت ابن خرداذبه باوى، تنها نيست بلكه از علماى پيش از ازرقى و معاصر او، كسى غير از ماوردى و ابواسحاق شيرازى با نظر او مخالف نيست. بديهى است كه اگر بود، نقل مىشد؛ چنانكه مخالفت آن دو نقل شده است. در مخالفت با نظر ازرقى، نووى و ساير متأخرين از ماوردى و شيرازى پيروى كردهاند. نظر ازرقى (فاصلۀ يازده مايلى) را، نه سليمان بن خليل ذكر كرده و نه محبالدين طبرى، و اين نشان مىدهد كه اين قول را قبول نداشتهاند به دليل اين كه در بحث حدود حرم، قول ابن ابى زيد (نه مايلى) و قول ديگران را نقل كردهاند، در حالى كه جا داشت قول ازرقى را نيز - به جهت اين كه او هم مثل آن دو نفر شافعى است - ذكر كنند. اين احتمال كه ممكن است سليمان بن خليل و محبالدين طبرى اطلاعى از نظريۀ ازرقى نداشتهاند، پذيرفته نيست؛ زيرا اين نظريه بسيار معروف و مشهور است - خداوند به واقعيت امر داناتر است -.
مرز حرم از سمت عراق
در مورد مرز حرم از سمت عراق، چهار قول وجود دارد: