85و نياز و مناجات و دعا و عبادت محو مى‌شود. پيغمبر فرمود: «الحج عرفه». حج، همان عرفه است. اگر در اين اولين منزل حج، روح و قلبت دگرگون شد و انقلابى و تحولى يافتى و وقوف در عرفات، تو را به درنگ و تفكر و تدبر واداشت، و نيز وقوف به مشعر اين حالت را به كمال رساند و «وقوفين» بدرستى انجام يافت، زير بناى ساير مناسك مستحكم و خلل ناپذير شده است. قبلاً اشارت رفت كه تدبر و تأمل، بايد پايۀ حركت و جنبش باشد. «وقوفين» مبدأ و پايه و مايۀ همۀ مناسك شريف و ارجمند حج است. و لذا در تمامى اعمال حج، ركنى نداريم كه حتى ترك سهوى و غير عامدانه و بدون تقصير آن نيز موجب بطلان حج گردد. 1
در عرفات، حاجى از زمين و آسمان، الهام مى‌گيرد، از جان تطهير يافته و منزه شدۀ خودش الهام مى‌گيرد، از اين خلق يكرنگ فراهم آمدۀ از سراسر جهان كه با زبانها و رنگها و نژادهاى گوناگون به باز شناخت خويش و جهان خويش و خداى خويش مشغولند، الهام مى‌گيرد... نكتۀ بسيار تأمل كردنى ديگر آنكه در صحراى عرفات، بالخصوص، صحراى محشر تصوير مى‌شود و حاجى با تداعى قيامت و حساب و كتاب الهى، حالتى از انقطاع و تضرع پيدا مى‌كند كه براستى از او انسانى تحول يافته، متعالى و متكامل و رو به آخرت و در خور «وصال» و تشرف به «حرم» مى‌سازد.
مشعرالحرام:
«فَإِذٰا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفٰاتٍ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرٰامِ »
اين آيه كريمه براى حاجيانى كه غروب روز نهم، به سوى مشعرالحرام كوچ مى‌كنند رنگ و بو و تلألؤ و درخشندگى و جذبه و حال و هواى ويژه‌اى دارد... «مشعر»، حرم است، «عرفات»، حرم نيست، تو براى ورود به حرم، از حرم، احرام بستى و براى آنكه لايق حرم شوى، بيرون از حرم در صحراى عرفات، خود را باز شناختى و بازساختى و اينك شبانه عازم حرم خدائى ، مشعر، حرم است، منى حرم است، مكه حرم است، و تو مرحله به مرحله اجازه ورود مى‌يابى... شب را در مشعر طبق آنچه در آيه مباركه گذشت بذكر خدا مى‌گذرانى و طبق سنت و رويۀ معمول، بكار تجهيز نيرو و تهيه سلاح براى نبرد با شيطان مى‌پردازى، سنت است كه سنگريزه‌هاى رمى جمرات را از سرزمين مشعرالحرام گردآورى... اين تعليم: آماده سازى افراد براى مقابله با دشمن است...
شبانه و در آرامش و بحال پنهانى و نيمه پنهانى... اين حالت پنهانى و نيمه پنهانى براى آنها كه شب دهم در مشعرالحرام بوده‌اند، كاملاً محسوس است. منطقه