102الحج الاّ بمشقّة فى تغيير مطعم او مشرب او ريح او شمس لا يستطيع ردّها و ذلك قوله عزّوجلّ: و تحمل اثقالكم الى بَلَدٍ لَمْ تكوُنوُا بالغيه الاّ بِشِقِ الأَ نْفُسِ انَّ ربّكم لرؤف رحيم». 1
«هيچ پادشاه و هيچ رعيتى به خانۀ خدا نمى‌رسد جز با مشقت و ناگوارى در آب و غذا، و تحمل باد و توفان و تابش خورشيد و اين است معناى كلام خداوند عزّوجل كه فرمود: چارپايان بارهاى شما را بر پشت كشيده، به شهر مى‌رسانند كه اگر آنها نبودند شما جز با مشقت و جان كندن به مقصد نمى‌رسيديد همانا پروردگار شما رئوف و رحيم است.»
و نيز هشام ابن حكم از امام صادق(ع) نقل مى‌كند كه فرمود: «... و ما احد يبلغه حتى تناله المشقه». «هيچ‌كس بدون زحمت و مشقت به مكه نمى‌رسد.» 2
در گذشته، طولانى بودن راه، نداشتن وسيلۀ نقليه مناسب و مطمئن، نبود امكانات رفاهى و درمانى، ناامنى و وجود سارقين مسلّح ... همه و همه عواملى بودند كه حجاج را با خطر مواجه مى‌كردند. بسيارى از آنها در بين راه مى‌مردند و هرگز به وطن باز نمى‌گشتند.
در سال 402 گروهى از حجاج گرفتار توفان شدند، باد سياهى برآنها وزيدن گرفت، در نتيجه راه آب را گم كرده، عدّۀ زيادى از آنها مردند. در سال 403، سارقين بيابانگرد، قبل از رسيدن كاروان به محلّ آب، در آنجا فرود آمده برخى از آبگيرها را پركردند و در برخى حنظل ريخته، در كمين حجاج نشستند و پس از ورود، از آنان پول گزافى مطالبه كردند. عطش، زندگى را بر حاجيان تنگ نمود و نزديك به 15 هزار نفر از آنان مردند و تنها تعداد كمى نجات پيدا كردند. 3
برخى «بنى خفاجه» را از حاجى آزارترين قبايل عرب در اين دوران
دانسته، در باره آنها مى‌گويند: تعدادى از حجاج را اسير و آنان را وادار به