165عرفات به مكه و بازسازى قنات زبيده. (فاسى (م832 ق.)، به كوشش: محمد عبدالقادر، ج3، صص261و 262 ، 1419ق. ؛ ابن فهد (م885 ق.)، به كوشش: عبدالكريم، ج2، ص 398، 1408ق.).

* همچنين ساخت نخستين گنبد بر حرم امامان بقيع در دورۀ سلجوقيان بود. (ابن اثير، به كوشش عبدالله قاضى، ج8 ، ص214، 1407ق.) ؛ اعيان‌الشيعه، محسن‌الامين، ج3، ص299؛ نجمى، ص 193، 1386ش.)

روابط رسمى و عملى سلجوقيان با اشراف حجاز پس از مرگ طغرل و از زمان حكومت آلب ارسلان آغاز شد. اين سلطان سلجوقى با توجه به اقتدار و شهرت نظامى خويش كه پس از نبرد ملاذگرد و شكست امپراتورى بيزانس به دست آورده بود، تلاش بيشترى براى اعمال نفوذ سلجوقيان بر حجاز انجام داد. وى دومين پادشاه قدرتمند سلجوقى بود كه براى احياى خطبه‌خوانى براى عباسيان در مكه تلاش كرد.

ايلخانان مغول:

ازهجوم مغول به ايران كه از سال616 ق. آغاز شد تا تشكيل حكومت ايلخانى (654 -736ق.) و حتى تا اواخر قرن هفتم كه حاكمان مغول در ايران مسلمان شدند، حجاز از سياست‌هاى دولت مماليك مصر متأثر بود. اين دولت براى تثبيت جايگاه خود در حجاز تلاش‌هاى بسيارى كردند. در اين زمان، مغولان حاضر در ايران هنوز مسلمان نشده بودند؛ برخى از آنها شمن‌پرست، برخى بودايى و ديگران مسيحى بودند. (آژند، (756- 616ق.)، صص69-61، 1328ش.) طبيعى بود كه آنان به حج اعتقادى نداشتند و حتى چنگيزخان مغول با اين اعتقاد كه سراسر جهان خانۀ خداست، مانع حج‌گزارى مسلمانان در قلمرو خود مى‌شد. ¹

بدين ترتيب، ايرانيان تا زمانى كه مغولان تحت تأثير فرهنگ اسلام و ايران، مسلمان نشده بودند، نتوانستند با حجاز ارتباط قابل توجهى داشته باشند.

به مدت 34 سال بين دو موج حمله مغولان كه از سال 614ق. آغاز گرديد، ارتباط ايران با حجاز قطع بود و حتى از اعزام كاروان حج خبرى نبود. از اين دوره، تنها گزارش‌هايى از حج