176از ميان مفسران شيعه، مرحوم شيخ طوسى، امين الاسلام طبرسى و علامۀ طباطبايى، در تفسير كلمۀ منافع نوشته ا ند: «مراد از منافع آن است كه مردم در سفر حج، افزون بر بهره‌هاى معنوى و روحى و عبادى - در كنار برنامۀ حج - به تجارت و داد و ستد نيز بپردازند.» 1
از ميان مفسران اهل‌سنت نيز فخر رازى و ابن كثير در تفسير خود آورده ا ند: «مراد از منافع در آيۀ شريفه، منافع دنيوى و اخروى است؛ زيرا منافع دنيوى و اخروى، مختص عمل حج است و در ساير عبادات وجود ندارد.» 2
همچنين از آن‌ع‌جا كه ممكن بود در زمينۀ فعاليت‌هاى تجارى و اقتصادى در ايام حج، در ذهن بعضى از افراد، شبهه و اشكالى به وجود بيايد، خداوند متعال براى رفع اين شبهه فرموده است: (لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنٰاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلاً مِنْ رَبِّكُمْ)؛ «گناهى بر شما نيست كه از فضل پروردگارتان [و از منافع اقتصادى در ايام حج] طلب كنيد.» 3
در شأن نزول اين آيۀ شريفه از ابن عبّاس نقل شده است كه گفت:
«در جاهليت، ذوالمجاز و عكّاظ، محل تجارت مردم بود. پس از ظهور و پيروزى اسلام، مردم نسبت به تجارت، كراهت داشتند؛ از اين رو اين آيه نازل شد كه در موسم حج، گناهى بر شما نيست كه فضل خداوند را طلب كنيد.» 4
مرحوم طبرسى در تفسير اين آيه مى‌نويسد: «مردم، تجارت در حج را گناه مى‌شمردند و خداوند با اين آيۀ شريفه، گناه تجارت در حج را برداشت؛ «وَ في هذا تَصريحٌ بِالاذنِ فِى التِّجارِةِ وَ هُوَ المَرويُّ عَن أئِمَّتِنا»؛ 5
از مجموع آنچه در روايات، در بارۀ بُعد اقتصادى حج آمده، چنين برداشت مى‌شود كه هدف از بعد اقتصادى حج، تنها افزايش توان مالى مسلمانان است؛ چرا كه بُعد اجتماعى حج، پررنگ‌تر از جنبه‌هاى ديگر آن است. امام صادق(ع) در تفسير آيۀ كريمۀ (جَعَلَ اللّٰهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرٰامَ قِيٰاماً لِلنّٰاسِ)، در پاسخ به ابان بن تغلب كه معناى آيه را پرسيده بود، فرمود:
«جَعَلَها لِدينِهِمْ و معايِشِهِم».
6
از اين سخن برمى‌آيد كه قوام معيشت مردم، همپاى قوام دين آنها، اهميت بسيار دارد؛ چرا كه اگر آنها فقير و محتاج باشند، ديگر نمى‌توانند روى پاى خود بايستند. كعبه و حج، در استقلال مسلمانان و پابرجايى آن، تأثير فراوان دارد. ازاين‌رو، اجازه داده شده تا مسلمانان از اين بازار بزرگ اسلامى كه همواره جريان دارد، مانند يك مركز تجارى بهره گيرند و تاجران، كشاورزان، دامداران و... فراورده‌هاى خود را عرضه كنند و از پيشرفت‌هاى اقتصاد و صنايع يكديگر آگاه شوند و از طريق داد و ستد سود ببرند.