144در مسند ابن ابى شيبه و حاكم كه دو ركعت نماز كه در مسجد قبا گزارم دوست‌تر دارم از آنكه بيايم دو مرتبه به بيت المقدس را. و نيز وارد است كه دو ركعت نماز در مسجد قبا به منزلۀ عمره است؛ «كما قال الترمذي عن رسول الله - صلّى الله عليه [وآله] و سلّم

-‍أنّه قال: الصلاة في مسجد قبا كعمرة» .

و احاديث كثير در فضيلت مسجد قبا وارد است و هر كدام در محلش مذكور خواهد شد. اما طول و عرض آن مسجد از آنچه ابن نجار گفته، شصت گز در شصت گز است.

در «شرح مشارق الأنوار» مذكور است كه زمين مسجد قبا از بنى نجار بوده است [؟]. رسول - صلّى الله عليه [وآله] و سلّم - آن جماعت را گفتندى كه ثمن اين زمين را از من بگيريد كه من در اين زمين مسجد مى‌سازم. ايشان گفتند: يا رسول الله! - صلى الله عليه [وآله] و سلم - آن را لِله به تو بخشيديم، بها نمى‌گيريم. در روايتى آنكه بهاى آن عشرة ذهب مقرر شده آن را ابوبكر - رضى الله عنه - دادند. بعد از آن عمارت مسجد كردند. افضل آن است كه روز شنبه زيارت قبا كرده شود؛ چرا كه از ابن عمر مروى است كه گفت

: «كان النبي - صلّى الله عليه [وآله] و سلّم - يأتي بمسجد قبا كلّ سبت ماشياً و راكباً و يصلي فيه ركعتين» .

روز دوشنبه و صباح هفدهم رمضان، هر روزى كه باشد، مثل روز شنبه است در فضيلت نماز قبا. تخصيص به آن ايام زيادتى در فضيلت به جهت سنّت و اختيار اكابر است و الاّ در جميع ايام همين فضيلت است؛ چرا كه حديث مطلق است و شامل است بر همۀ روزها.

مخفى نماند كه صاحب «تاريخ خلاصه» گفته كه از در مسجد شريف نبوى - صلّى الله عليه [وآله] و سلّم - آن [كه] باب جبرييل است - عليه السلام - تا در مسجد قبا از راهش مى‌پيمودم، هفت هزار و دويست گز بود به اندك زيادتى. آن دو ميل و خُمسا سُبع ميل مى‌شود. ¹

پوشيده نماند كه مسجد قبا در تاريخ هزار و سى و شش [1036] عمارت جديد يافت. ²سقف او چوبين بود، كهنه و فرسوده شده بود، قبّه‌هاى خشتين شد، در ايام دولت سلطان مراد اين مقصود حاصل شد و به جهت ضبط سال آن، اين مسكين چند تاريخ يافته بود؛ از عربى و فارسى و در ديوار آن مسجد به خطّ جلى نوشته؛ از آن جمله يكى اين است: