136رايت مبارك را وضع كردهاند، بدان سبب مسمّى گشته به مسجد رايت، و الا آن را مسجد ابىذر مىگفته اند، و وحى نيز در آن مكان نازل شد.
«باب الصغير» در ميان باب مصرى و باب شامى است و آن را «باب مكه» گويند؛ چرا كه به جانب قبله گشاده مى شود. و قلعه حاكم نشين آن را [كه] ارگ نامند، در يلى اوست. در ميان آن باب و باب شامى كه حاكم آنجا نشيند، از جانب سلطان روم بوَد، مع عسكر و جماعت. حفظ و حراست مدينۀ شريف متعلق به آن جماعه بود. و طبقۀ يمين دروازۀ آن قلعه، طبقۀ دروازۀ خيبر است كه امير المؤمنين حيدر - رضى الله عنه - در وقت فتح خيبر آن را كنده، چنانكه مشهور است آن طبقه از تنگۀ آهن پوشيده شده است. طول او مقدار دو قدم آدم است و طبقۀ يسار نيز به همان معيارست. بعضى گويند آن را در مدينه موافق اوّل ساختهاند. بعضى گويند همان جفت اصل اوست، ثانياً: از خيبر آورده اند.
«باب بقيع» آن در جانب شرقى شهر است و گورستان بقيع در بيرون آن دروازه است بىواسطه و آن را «باب جمع» نيز گويند؛ چرا كه روزهاى جمعه جمع جماعت به جهت زيارتى اهل بقيع در آنجا جمع آيند و مجمع سازند و اجتماع نمايند.
باب بقيع است در آنجا نشين خلد برين را تو برين در ببين
هر كه درين باب گذارد سرى
«مسجد اجابه» و آن در ميان نخلستان شمالى بقيع است. حضرت - صلّى الله عليه [و آله] و سلّم - در آن مكان به جهت امّتان دعا كردهاند و مستجاب شده است؛ به جهت آن «مسجد اجابه» ناميدهاند والاّ قبل آن را مسجد [بنو] معاويه گفتند كه قومى از بطن انصارند كه رائس ايشان معاوية بن مالك بن عوف است. طول آن مسجد بيست و پنج گز است و عرض آن بيست گز است.
«مسجد بغله» ، آن منتهاى نخلستان شرق بقيع است آن را «مسجد ظفر» گويند كه قبيلهاى از بطن انصار است؛ و در آنجا آثار سُم بغل نبى است - صلّى الله عليه [و آله] و سلّم - در سنگ نشسته است و آن سنگ بر دست راست كسى است كه به مسجد داخل مىشود. طول و عرض آن مساوى است و هر كدام بيست و يك گز است.