94راه و توشۀ رستاخيز خويش كنند. در تحليل قرآنى، هر يك از اين اعمال و آيينها به معناى حفظ حريم و پيش گرفتن تقواى الهى است. از اين رو، به عنوان مهمترين رهتوشه مورد تأكيد و ترغيب قرار مىگيرد؛ رهتوشهاى معنوى كه همواره با آدمى خواهد ماند و همانند رهتوشههاى مادى، آدمى را گرفتار نمىكند و بارى سنگين بر دوش او بشمار نمىرود. 1
3. رضايت و خشنودى خدا
آدمى همواره مىكوشد تا رضايت خدا را به دست آورد؛ خدايى كه قدرت كامل و مدير و مدبّر هستى است و هيچ چيز از دايرۀ قدرت و حكومت او بيرون نيست. شناخت راههاى خشنودى خداوند همواره از دغدغههاى بشر بوده؛ زيرا مىدانسته كه قدرتى فراتر از طبيعت وجود دارد كه جهان را تدبير مىكند و موجبات (به عنوان فاعل و منشأ) بلاياى طبيعى و مصيبتهاى بسيارى است كه بر آدمى و طبيعت جارى مىشود. قربانى كردن براى خدايان و ربّ الانواع از نمونههاى رضايتجويى بشر است. قرآن بيان مىكند كه يكى از بهترين ساز و كارها براى جلب رضايت خدا، انجام آيينهاى حج است. كسى كه در جست و جوى فضل و رحمت فزونترى از خداوند است و مىخواهد به خشنودى خداوند دست يابد، مىبايست حجّ كامل و واقعى را بهجا آورد. 2
4. تقويت دين
از نقشهايى كه قرآن براى حج واقعى و كامل بر مىشمارد، تقويت دين است. خداوند كعبه و خانۀ خدا را مركزى قرار داده است تا تودۀ مردم بدانجا آمده و با ارتباط مستقيم با خدا باورهاى دينى خود را تقويت كنند. جاذبههاى معنوى اين مكان بهگونهاى است كه نه تنها مؤمنان و مسلمانان، بلكه هر انسانى را به خود جذب مىكند؛ از اين روست كه در آيۀ 97 سورۀ مائده به جاى به كارگيرى واژگانى چون مؤمن و يا مسلمانان، كعبه را مركزى براى تودۀ مردم از مؤمن و غير مؤمن البته كسانى كه كافر و مشرك نيستند بلكه كسانىكه هنوز راهى را بر نگزيدهاند