88مزارات و زيارتگاهها با پذيرفتن شمار عظيمى از علاقهمندان و مريدان، تأثيرات بسيارى را در زندگى مردم مسلمان گذاشته و تحولات سياسى، اجتماعى و حتى اقتصادى را سبب گشتهاند. اماكن مقدسى كه قدرت تأثير گذارى در ابعاد مختلف زندگى، حتى به لحاظ روحى و روانى مىتواند داشته باشد. محلّ دفن يك شخصيت مذهبى تاريخى، توسعۀ عمرانى را به همراه داشته و با جذب زائر و جهانگرد، منبع درآمدزايى براى اهالى آن ديار به شمار مىرود. گر چه عُلقههاى مذهبى و اعتقادات و باورهاى مردم، تعامل خاصى را ميان آنها و جايگاههاى مقدس اسلامى رقم زده و دلبستگىهاى موجود را بيش از پيش نمايانتر مىسازد. (يوسفى جولندان، 1387) .
از بارزترين نمودهاى پرستش كه در دين مبين اسلام بدان تأكيد شده، سفر حج است. حج، آميزهاى از كنشهاى فيزيكى انسانها در جغرافياى كعبه است كه به قصد قربت به پروردگار جهانيان انجام مىگيرد (رهبرى، 1380)
مناسك حج
به باور برخى از دانشمندان، همۀ اعمالى كه از تجربۀ دينى مايه گرفتهاند يا با تجربۀ دينى تبيين مىشوند، در حكم بيانِ عملى مناسك هستند؛ به معنا و تعبير ديگر، مناسك، عمل يا اَعمال پرستش انسان ديندار است (واخ، نقل در آزادگان، 1380، ص26) .
تاريخ مناسك دينى نشان دهندۀ تأثيرات متقابل و مستمر ميان اِجبار سنت از يك طرف و كششِ دائم براى آزادى فرد، ايجاد انگيزههاى تازه و بروز فعاليت خلاّقِ انسانِ ديندار از طرف ديگر است كه در سير تكاملى الگوهاى فكرى بشرى، ملاحظه مىكنيم (واخ، نقل در آزادگان، 1380، ص27) .
از سويى، «دوركيم» باور دارد: همين مناسك است كه احساسات مذهبى را ايجاد، تقويت و تجديد مىكند. حس وابستگى به يك قدرت خارجى روحانى و اخلاقى را كه در واقع همان جامعه است تشديد مىنمايد. همين مناسك و ماهيت جمعى چنين گردهمايىهاست كه اين همه شور و شوق بر مىانگيزد و