77فردى طبق معمول كم مىشود، از خودش، محيط و اطرافيان پيوسته گله و شكايت مىكند، نسبت به همه چيز بدبين مىشود و نااميدى به او دست مىدهد.
اين افراد اغلب بهانهگير مىشوند و درگيرى و تندخويى در آنها زياد و حافظۀ آنها كم مىشود؛ به همين علّت معمولاً مناسك را زود فراموش مىكنند و از نزديكشدن به ايام تشريق هراس دارند. در خانمها اضطراب، موجب به هم خوردن سيكل پريود مىشود؛ به طورى كه در آستانه انجام اعمال، با وجود تنظيمها و پيشبينىهاى قبلى، مبتلا به علايم پريود شده و دچار مشكل مىگردند.
اين موارد، پارهاى از علايم اضطراب مىباشد كه ممكن است در زائران و حجاج ديده شود.
علل اضطراب و نگرانى
همانطور كه گذشت، وجود بخشى از علل اضطراب در ماهيتِ اين سفرِ استثنايى تا حدى طبيعى است و موضوع بحث ما نيست. آنچه مىخواهيم در اينجا به آن بپردازيم، عللى است كه توسط عوامل انسانى، به ويژه روحانيون كاروانها قابل كنترل است.
* سخت نشان دادن اعمال؛ از مسائلى كه موجب اضطراب مىشود، سخت نشان دادن اعمال از سوى روحانى كاروان است؛ گاهى برخى از روحانيون در دشوارى اعمال حج زيادهروى و اغراق مىكنند و اين موجب مىشود كه زائر احساس كند با اعمال دشوار و طاقتفرسايى روبروست، به حدى كه گاهى زائران حتى در انتخاب سنگريزه براى رمى جمرات كه كار راحتى است، دچار اضطراب و وسواس مىشوند.
* بزرگنمايى نتايج و پيامدهاى اشتباه در حج؛ روشن است كه نتايج اشتباه در اعمال را بزرگ و پر اهميت جلوه دادن هم بسيار اضطرابزا و دلهره آفرين است.
* كمشدن فضاى شادى؛ در بعضى از كاروانها، فضاى شوخى، صميميت و