103خويش را همچون تظاهرات عمومى، يگانه و واحد سازند 1و با آبرسانى 2به ديگران، نقش امدادرسانى را ايفا كنند.
لزوم احترام به يكديگر و امنيت بخشى به آن 3و امورى از اين دست، همه در راستاى آن است كه مردم با شيوۀ مبارزههاى عمومى و قيامهاى دست جمعى آشنا شوند و از آن براى دست يابى به مطالبات و قسط و عدالت سود برند.
* از ديگر كاركردها و نقشهايى كه مىتوان براى حج تبيين كرد، موارد زير است:
1. نقش حج در سرمايۀ اجتماعى
همانگونه كه «كولودينسكى» 4و همكارانش (2003) اذعان مىكنند: سازمانها و خدمات اجتماعى مذهبى تأثير شايانى بر شكلگيرى سرمايۀ اجتماعى دارند. امكان جامعهپذيرى و مدنيت با فرايند داوطلبانگى افراد افزايش مىيابد. خانوادههاى دو والدينى بيش از خانوادههاى تك والدينى بيشتر احساس همسازى با جامعه و مدنيت مىكنند. اين نتايج با مدارك مستحكمى دال بر كاهش سرمايۀ اجتماعى در ايالات متحده سازگارى دارد؛ به اين معنا كه با كاهش شكلگيرى سرمايۀ اجتماعى در سطح اجتماع، تمايلات مذهبى نيز به تبع كاهش مىيابد. در مقابل، افراد با درگيرى در فعاليتهاى داوطلبانه مطلوبيت اجتماعى و مدنى خويش را بهبود مىبخشد. از سويى، با مشاهدۀ شواهدى مبنى بر كاهش عضويت در گروههاى اجتماعى و فعاليت اجتماعى از اواخر دهۀ 1950 ميلادى، ارتباط منطقى ميان اين متغيرها توسط «پوتنام» 5(2000 1993) و بسيارى از پژوهشگران ديگر در حوزۀ مديريت شهرى برقرار شد. نتايج بيانگر آن است كه بسيارى از گونههاى سرمايۀ اجتماعى؛ مانند شبكهها و هنجارهاى اجتماعىكه فعاليت جمعى را تسهيل مىنمايند نيز با كاهش هنجارهاى مذهبى تنزل يافته است. از سوى ديگر، «ووِلن بَك» 6(2002) با استفاده از دادههايى از يك پيمايش در خانوارهاى نروژى، به اين نتيجه رسيد كه مشاركت در انجمنهاى داوطلب، به شكلگيرى سرمايۀ اجتماعى كمك مىكند. بنابراين، مىتوان داوطلبانگى و شكلگيرى سرمايۀ