100از روشنگرى پيامبران شوند و سعى داشتند به مردمان و طبقات پست و پايين جامعه اجازه ندهند نسبت به حقوق انسانى خويش آگاه شوند و حقوق بشرى خويش را از اشراف مطالبه كنند.
خداوند در آيۀ 27 سورۀ هود، از برخى اشراف و صاحبان زر و زور نقل مىكند كه علت مخالفت آنان همين آگاهى بخشى و روشنگرى بوده است كه افكار عمومى توده را به شكل ديگرى عليه ايشان مىشورانيد و حقوق ايشان را يادآور مىشد و آنان را به قيام و جنبش عمومى در برابر ايشان مىكشاند: (فَقالَ الْمَلأَُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ ما نَراكَ إِلاَّ بَشَراً مِثْلَنا وَ ما نَراكَ اتَّبَعَكَ إِلاَّ الَّذِينَ هُمْ أَراذِلُنا بادِى الرَّأْى وَ ما نَرى لَكُمْ عَلَينا مِنْ فَضْلٍ بَلْ نَظُنُّكُمْ كاذِبِينَ) .
به هر حال، از آيات و آموزههاى قرآنى و روايات، به دست مىآيد كه از مهمترين اهداف و فلسفۀ وجودى دين و كتب آسمانى و فرستادن پيامبران آن بوده است كه مردمان را با حقوق خويش آشنا سازند و نسبت به هستى و جهان و نقش پروردگارى خداوند و خلافت عمومى بشر آگاهى دهند و به مسير تعالى و كمال بيندازند و قيد و بندهاى اسارت درون و بيرون يعنى صاحبان زر و زور و تزوير را از گردن و عقل و تن و جانشان بزدايند. 1
3. اجتماع عظيم امت اسلامى
از نظر قرآن، يكى از كاركردهاى اصلى؛ يعنى فلسفۀ وجودى و وجوبى آيين و مناسك حج آن است كه بسترى براى قيام تودهها فراهم آورد تا آنان بتوانند با حضور در مكه و اجتماع عظيم و بزرگ آن، به حقوق خويش آگاه شوند و در نهايت بتوانند با يافتن روحيه و انگيزۀ مضاعف از راه حضور در اجتماعات بزرگ آن، خود را براى مبارزه و جنبش تودهاى آماده سازند.
از اينروست كه خداوند در آيۀ 3 سورۀ توبه، موسم حج را فرصتى مناسب براى اعلان مواضع بر شمرده كه مردمان سراسر جهان با حضور در اين موسم علمى و عملى، مىتوانند با حقوق و تكاليف راستين خويش آشنا شوند و زمينۀ قيام