69تجارت بود و در «قوص» در كشور مصر وفات يافت. ¹

شيخ شرف الدين محمد بن عبد المرسى (متولد 655 ق.) ؛ وى در اندلس، مصر، شام، حجاز، عراق، ايران و ما وراء النهر درس خواند و در مكه اقامت گزيد. درس او با اقبال زيادى مواجه شد و تأليفات بسيار ارزشمندى داشت.

شيخ محمد بن حجاج إشبيلى (متولد 706ق.) ؛ به كشورهاى شرق جهان اسلام سفر كرد و از اسكندريه و عدن عبور كرد و تا هنگام مرگ در مكه اقامت كرد. وى به صالح بودن شهره و در علوم زبان عربى برجسته بود. ²

شيخ محمد بن عبد الرحمان اللخمى معروف به ابن حكيم (متولد 708ق.) در مكه، مدينه، دمشق، بغداد و قاهره به علم آموزى مشغول شد. اساتيد بسيارى در شرق جهان اسلام و كشورهاى مغرب عربى داشت. ³

دانشمندان مغرب عربى در طول تاريخ با ديگر مدارس علميه در كشورهاى غرب و شرق جهان اسلام به عنوان طلابى كه در آن مدارس به تحصيل علم مى پردازند، در ارتباط بودند و از علماى اين مدارس به عنوان اساتيدى كه به طلاب شهرهاى مختلف مغرب عربى تدريس كرده ا ند، اجازه نامه هاى علمى كسب كردند. ⁴

منابع تاريخى از گروهى از دانشمندان اهل مغرب نام برده ا ند كه در مصر، مكه و مدينه درس خوانده ا ند. اداى مناسك فريضۀ حج يكى از مهم ترين مسائلى بود كه به ارتباط ميان ايشان و علماى مكۀ مكرمه و مدينۀ منوره كمك كرد. به عنوان مثال:

شيخ احمد غربى (متولد 1178ق.) ؛ وى به شرق جهان اسلام سفر كرد و نزد اساتيد مصر، مسجد الحرام و مسجد شريف نبوى در مكه و مدينه دانش اندوخت.

شيخ محمد بن تهامى بن عمرو (متولد 1243ق.) براى اداى فريضۀ حج و تحصيل علم به مكۀ مكرمه سفر كرد و از سرزمين سرسبز تونس عبور كرد و با گروهى از دانشمندان آن ديار ملاقات نمود و با آنان تبادل علمى داشت.

شيخ ابراهيم تادلى (متولد 1311ق.) ؛ دو بار به شرق سرزمين هاى اسلامى سفر كرد و در هر دو سفر خود از اساتيد مصر، مسجد الحرام و مسجد شريف نبوى بهره برد.

شيخ احمد بن قاسم جسوس (متولد 1331ق.) به كشور مصر و حجاز سفر كرد و با دانشمندان اين كشورها ديدار نمود و از آن‌ها بهره برد و اجازه نامۀ علمى كسب كرد.

بدين ترتيب دانشمندان و عالمان كشورهاى مغرب عربى، طلايه داران علم و هدايت در كشورهاى