54
ارتباط فرهنگى ميان عالمان سرزمين وحى و مغرب عربى
عبدالعزيز صالح الغامدى/حامد فقيهى
جايگاه علمى مكۀ مكرمه و مدينۀ منوره:
مكۀ مكرمه، همواره به عنوان كانون پرتو افشانى دينى و علمى مطرح بوده است. اين مهم، در طول تاريخ و از زمانى كه مكه به عنوان مهد اسلام، جايگاه وحى و نقطۀ آغاز رسالت الهى شناخته شد، از طريق فعاليت هاى دانشمندان خود تحقق يافته است. 1اين شهر به ميزان و به نسبت فعاليت هاى كم و زياد علمى دانشمندان و علماى خود، دوره هاى مختلفى از ثبات، شكوفايى و آسايش را شاهد بوده است. ذهبى نيز در سخنى دربارۀ مكه، به اين نكته اشاره مى كند:
« كان العلم بها يسيراً في زمن الصحابة، وكذلك في أيام التابعين. . . ثم في أثناء المائة الثالثة تناقص علم الحرمين وكثر بعدهما» . 2
«دانش در زمان صحابه و تابعين، در مكه فراوان و قابل دسترس بود. . . . سپس در طول قرن سوم نيز در حرمين شريفين كاهش داشت و پس از اين دو دوره افزايش يافت. . . «.
منشأ و دليل افزايش يا كاهش علم كه ذهبى به آن اشاره دارد، حركت و تكاپوى دانشمندان مسلمان