100اين عمل، حجاج تا سه روز به منا مىايستند. هر سه روز [هر] سه شيطان را يك مرتبگى [رمى] جمره مىكنند. بعده از گوشتهاى قربانى خودها مىخورند و هم به مساكين مكه مىدهند. چنانكه آيت كريمه ناطق است؛ كَمَا قَالَ جَلَّ جَلاَلُه: وَ أَطْعِمُوا الْقانِعَ وَ الْمُعْتَر فى سورۀ الحج [آيۀ 36]. قانع اهل مكه گويند، معتر آفاقى را گويند.
بعده، در يك طرف كوه منا، در بلندىِ كوه، محل ذبح جناب حضرت اسماعيل است (ع) ، محل زيارتگاه است. در راه منا كوهى است آن را جبل نور مىگويند. وى نيز زيارتگاه است. بعد از سه روز، حجاج از كوه منا كوچيده، به وادى المحصن \ محسّر نزول مىكنند كه قريب به مكه است، مقدار پانصد قدم به مكه مىماند. در طرف يسار او، راه كلانى است در آمدن مكه از منا، مقابل وى، در طرف راست، جنّة المعلاة است. در آنجا حضرت بىبى خديجۀ كبرى آسودهاند رضى الله عنها. پنج وقت نماز را حاجيان در مكه ادا مىكنند. مقدار سيزده روز استقامت مىكنند.
بعده، از مكۀ معظمه، جانب مدينۀ منوره مىشوند. اول حجّاج مصرى كوچ مىكنند. ثانى حجاج شامى كوچ مىنمايند. «كسىكه در ماه محرم داخل مىشود، وى جدا مىشود تا وقتى كه داخلگى باشد. بعده، مخير است، اگر خواهد آن كس استقامت مىكند و اگر خواهد مانده، مىرود» [عبارت داخل گيومه تقريبا نامفهوم است].
طريقه زيارت اين است:
اول مكۀ معظمه نمايان شد، تكبير گويان و تهليل خوانان آمده، هفت كرت شوط چرخ مىزنند. در سه كرت اول مبارزانه مىگردد؛ زيرا كه اين عمل سنت است. در بواقى به طور خود مانده ملايم چرخ مىزنند. در هر مرتبه كه چرخ مىزنند استلام حجر الأسود مىكنند؛ يعنى او را بوسه مىزنند. اين عمل نيز سنت است. بعد از آن، ملتزمه ما بين باب مبارك خانه و حجر الأسود است نيز بوسه مىزنند. و ركن يمانى را نيز بوسه مىدهند. بعد از هفت بار چرخ زدن در مقام حضرت ابراهيم خليل الله، دو ركعت نماز ادا مىكنند. بعد از آن، از باب صفا بيرون آمده، به سعى او مشغول مىشوند و صفا و مروه به طرف شرقى كعبه است. افتتاح سعى از صفا كرده مىشود و اختتام به مروه مىنمايند، كما بدأ الله تعالى من الصفا، كَمَا قَالَ: إِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعائِرِ الله [بقره: 158]. هفت كرت كه سعى نمود تمام مىشود. اكران حج اگر خواهد، در همۀ اوقات بر سبيل تطوع شوط [يعنى چرخ] مىكنند گرد خانه را، ليكن ميلين اخضرين؛ يعنى دو گنبد سبز در مابين صفا و مروه است؛ يكى از آن گنبذ به ديوار حويلى [ \ حوالى] پادشاه مكه ملصق است و يكى از آن گنبد ملصق به ديوار حرم