143
شرايط حجيت سنت
سنت از نظر علماى اماميه وقتى حجت است كه ثابت شود قول معصوم است و لازمۀ آن، اثبات صدور سخن از معصوم است و براى آن، يكى بررسى اسناد حديث و ديگر متن حديث ضرورى است كه دو علم رجال 1و درايه 2عهدهدار آن مىباشند. بر اين اساس به گفتۀ علامۀ طباطبايى در معارف اعتقادى [كه موضوع علم كلام است] كه به نص قرآن علم و قطع لازم است به خبر متواتر يا خبرى كه شواهد قطعى به صحت آن در دست است عمل مىشود. 3
يكى از شرايط صحت حديث، عدم مخالفت مفهوم حديث با قرآن است؛ چنانكه آيت الله جوادى آملى مىنويسد:
«روايتى كه با قرآن اختلاف تباينى نداشته باشد در دامنۀ قرآن قرار مىگيرد و حجيت دارد و قابل استناد است.» 4
نتيجه اينكه سنت رسول گرامى، مشترك بين اماميه و سلفيه است و سنت امامان معصوم از منابع اختصاصى اماميه و سنت سلف صالح از منابع اختصاصى سلفيه به شمار مىآيد.
گفتنى است در ميان سلف صالح، على عليه السلام و فرزندان او هم قرار مىگيرند؛ چون آنان خاندان رسول الله و اهل بيت او هستند. اما سلف صالحى كه سلفيه به عنوان مرجع فكرى خويش پذيرفتند، از نظر اماميه يا در مجموعۀ راويان سنت رسول الله قرار مىگيرند، آنگاه سخنشان بر اساس قواعد علم حديث سنجيده مىشود، اگر گزارششان معتبر بود پذيرفته مىشود و اگر سخنى از خودشان گفتند، با كتاب خدا و سنت معصوم و عقل سنجيده مىشود. پس اگر كلام حكيمانهاى بود، مورد پذيرش قرار مىگيرد. يا اگر گزارشى تاريخى نقل كردهاند، گزارش آنها به ميزان وثاقتشان و بر اساس قواعدى كه در درستى يك گزارۀ تاريخى لازم است سنجيده مىشود، اگر قابل اعتماد بود پذيرفته مىشود.
3/5. تاريخ:
يكى ديگر از منابع معرفت نقلى در علم كلام، تاريخ است. تاريخ يعنى شناخت واقعى حوادث و جريانهاى روى داده در جوامع گذشته 5و به عبارتى، دقيقتر تاريخ شناخت و معرفت ديروز است براى فهم دقيق امروز. 6
قرآن كريم تاريخ را مايۀ عبرت خردمندان مىداند؛ چنانكه پس از بيان تفصيلى داستان حضرت يوسف عليه السلام كه يكى از بهترين داستانهاى 7قرآن و تاريخ بشر است، مىفرمايد: (لَقَدْ كانَ فى قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لأُولِى الأَلْباب) ؛ 8«به راستى در داستان يوسف و برادرانش عبرتى براى خردمندان است.»