162وَ لَقَدْ بَكَوْا كَمَا بَكَيْنَا وَ أَكْثَرَ وَ لَقَدْ أَوْجَبَ اللَّهُ لَكَ يَا جَعْفَرُ فِى سَاعَتِكَ الْجَنَّةَ بِأَسْرِهَا وَ غَفَرَ لَكَ فَقَالَ أَ لاَ أَزِيدُكَ؟ قَالَ: نَعَمْ يَا سَيِّدِى، قَالَ: مَا مِنْ أَحَدٍ قَالَ فِى الْحُسَيْنِ عليه‌السلام شِعْراً فَبَكَي وَ أَبْكَي بِهِ إِلاَّ أَوْجَبَ اللَّهُ لَهُ الْجَنَّةَ وَ غَفَرَ لَه. . .» ¹

«اى جعفر، به خدا سوگند فرشتگان حاضر بودند و مرثيۀ تو را در بارۀ امام حسين عليه‌السلام مى شنيدند، مانند ما، بلكه بيشتر گريه كردند. اكنون خداوند تو را بخشيد و بهشت را برايت حتمى كرد. . . هيچ كس دربارۀ امام حسين عليه‌السلام شعر و مرثيه اى را نمى سرايد كه با آن گريه كند يا بگرياند، مگر آنكه خداوند او را مى آمرزد و بهشت را برايش حتمى مى سازد.»

مانند اين مرثيه در منابع دينى، به ويژه منابع شيعى فراوان است. برخى توسط ائمّۀ معصوم عليهم‌السلام سروده شده، بعضى توسط مرثيه سرايان كه به تأييد ائّمه عليهم‌السلام رسيده و موارد بسيارى كه در سيرۀ مسلمانان يافت مى شود. ²

اساس بحث دو بخش بود كه مرحوم سيد شرف الدّين در مجلس اول و دوم كتاب «المجالس الفاخره فى مآتم العترۀ الطّاهره» بررسى كرده است. آنچه گذشت، حكمت و مشروعيت گريه، سپس مرثيه و نوحه و ندبه به درگذشتگان بود. چون اصل مشروعيت تعزيه بحث شد، شيوه ها و انواع ديگر تعزيه كه به تناسب فرهنگ ها و سلايق هر ملّتى تفاوت مى كند، به خود آن ها واگذار شده است.

مرحوم سيد شرف الدّين در مجلس سوم، مشروعيت تلاوت حديث كه مناقب درگذشتگان و مصائب آنان را بيان مى كند، مورد بحث قرار داده است. در مجلس چهارم به عزا نشستن بر درگذشتگان و در مجلس پنجم مشروعيت انفاق و خيرات را براى اموات بررسى كرده است. با اثبات مشروعيت عنوان اول و دوم، مجاز بودن سه عنوان ديگر حتمى است و نياز به بحث و بررسى پردامنه نيست. علاقه مندان مى توانند به كتاب «المجالس الفاخره فى مآتم العترۀ الطاهره» مراجعه كنند.

در پايان، به عنوان نتيجه گيرى و جمع بندى بحث، چند نكته را يادآور مى شويم:

تعزيه و اهداف آن

عزادارى كه براى شيعه سنّتى است مسلّم و رايج، داراى اهدافى منطقى و والاست كه آثار و نتايج ارزشمندى از آن انتظار مى رود:

1. معرفى پيشوايان دين كه سرمشق و اسوۀ تمام عيار به شمار مى آيند.