117
«سرّ» چيست؟
در گفت و گو با حجت الاسلام والمسلمين دكتر احمد عابدى
عبادت، هدف آفرينش انسان شمرده شده و داراى سرّ و باطن است. غرض و مقصود شرع آن است كه ما به اسرار عبادات شناخت پيدا كنيم و به غايت آن برسيم كه مثلاً وقوف در مشاعر براى چيست؟ به چه هدفى طواف كنيم؟ چرا سعى انجام دهيم و. . . بالاخره چگونه مى‌توان به علت غايى و هدف نهايى عبادات رسيد و به سرّ آن راه يافت؟
عنوان بالا، موضوع گفت و گو با حجت الاسلام و المسلمين دكتر احمد عابدى است كه به وسيلۀ حجت الاسلام رحيم كارگر انجام گرفته و تقديم شما مى‌گردد:
*در پرسش نخست بفرماييد مفهوم «سرّ» چيست و اسرار به چه معنا است؟
مى‌توان گفت كه «سرّ» به معناى امور پنهان و غيب است و چيز آشكار نيست و معمولاً ميان دو طرف واقع مى‌شود. به گفتۀ ضرب المثلى قديمى، اگر سرّ از چند نفر تجاوز كرد، ديگر سرّ نيست؛ مثل اين‌كه بخواهيم بدانيم سرّ خداوند كه در حضرت زهرا (س) بوده، چيست؟ سرّ بودن هر چيزى به آن است كه قابل شناخت نباشد و اگر ما به آن پى ببريم، ديگر سرّ نيست. اما اين مسائل به اين معنا نيست كه ما اصلاً به اسرار عبادات نپردازيم. بعضى از مسائل در شرع به عنوان سرّ مطرح شده است، مثل سرّ خداوند در حضرت زهرا (س) و يا اسم اعظم. امّا گاهى اوقات شرع تصريح نكرده كه اين مورد سرّ است و گفته است كه اين ظاهر يا الفاظ يا اعمال، باطنى هم دارد؛ اما نگفته كه باطن چيست. در اينجا استنباط و برداشت مى‌كنيم كه اين كلام سرّى دارد و آن‌گاه به دنبال اين سرّ مى‌گرديم؛ يعنى رسيدن به باطن اعمال يا الفاظ. بنابراين، سرّ دو قسم است:
1. سرّى كه شرع به آن تصريح كرده است.
2. آنچه را كه ما از آن استنباط به سرّ بودن كرده ايم.
غرض و هدف شرع آن است كه ما به اسرار عبادات شناخت پيدا كنيم. طبق آيه‌اى از قرآن كريم كه مى‌فرمايد: «اگر خداوند كارى انجام داد، نمى‌توان گفت چرا اين كار را انجام داد؟ و چه هدفى داشت؟» امّا اگر ما كارى را انجام دهيم، مى توان پرسيد كه چرا؟ و به هدفى؟ در ارتباط با فلسفه و اسرار عبادات، مراد اين است كه غايت اين كار چيست؟ مثلاً هدف از قيام و قعود و. . . چيست؟ كه منظور، همان علت غايى و هدف نهايى است. در افعال خداوند غايت معنا ندارد.
به قول سقراط، بدترين توهين به خدا اين است كه بگوييم: هدف خدا از اين كار چه بود؛ زيرا در اين صورت خدا را ممكن الوجود دانسته‌ايم، نه واجب الوجود. پس غايت و هدف مربوط به ممكن الوجود است و در افعال واجب الوجود غايت معنا ندارد.