94دادند. بالقطع مخارج و تضرّرات امساله اين صفحات از براى حاج بالمضاعف از قانئن و معمول سنواتى شده كه ابن السبيل گشتهاند.» 1به مشكلاتى كه منبع فوق‌الذكر بدان پرداخت، بايد هجوم اعراب بدوى به كاروان را نيز افزود؛ سفرنامۀ حج دختر فرهاد ميرزا از حمله اعراب به كاروان حج شام خبر مى‌دهد:
«در اين كاروان حسام‌السلطنه نيز وجود داشته و نزديك بود در نزديكى منزل شيخ على كشته شود. اين كاروان در مسير رفتن به مدينه دوباره مورد هجوم قرار گرفت.» 2همچنين عبدالله خان قراگوزلو - كه خود نيز سرهنگ همدان است - در سفرنامه‌اش از تلاش سربازان عثمانى در دفاع از كاروان در مقابل شبيخون اعراب بدوىِ راه مكه - جده، اطلاع مى‌دهد. مشكلات و گرفتارى حجاج بدينجا ختم نمى‌شود. آنها غير از اين هجوم‌ها، از وبايى كه گاه و بيگاه گريبان‌گيرشان مى‌شد نيز در هراس بودند. قراگوزلو گزارش خود در خصوص مشكلات حجاج را اين چنين كامل مى‌كند: 3«ناخوشى وبا از مدينه تا مكه، در ميان حجاج بوده، يك ثلث از حاج تلف شدند. . . تمام اين ناخوشيها ازكثافت اين شهر است كه در دنيا كثيفتر از اين مكه، شهر نيست! سالى ده هزار الى پنجاه - شصت هزار نفوس در اين راه تلف ميشود و يك نفر نيست به حال علاج اين كار باشد يا حرفى بگويد يا خبرى بنويسد. نميدانم اين ذلّت تا كى براى مسلمانهاى بيچاره خواهد بود!» 4قرا گوزلو دربارۀ وجود اين مشكل در مدينه براى زوار اين شهر نيز خبر مى‌دهد:
«براى شدت ناخوشى وبا در آراى مردم، براى زيارت مدينۀ منوره اختلاف و تزلزل حاصل شده.» 5