134ايشان فرمودهاند:

«الثامن، اينكه از خانۀ خود حركت نكند مگر اين كه نفس خودش را در هرچه با خودش برداشته با جميع رفقاى خود و اهل خانه و هرچه تعلق به او دارد، امانتاً به خالق خود جلّ شَأنه بسپارد و با كمال اطمينان دل از خانه بيرون رود. . .» (تذكرۀ المتقين، ص7)

پيدا است با شرايط دشوار سفرهاى آن زمان، كسيكه عازم سفرحج ميشد، براى مدتى طولانى از وضعيت خانوادۀ خود كاملاً بى اطلاع ميماند امّا چنين وضعى را به خاطر زيارت خانۀ خدا تحمل ميكرد.

سنايى نيز به همين مورد اشاره كرده و در قصيدهاى كه دربارۀ اشتياق به سفر حج سروده با مطلع:

گاهِ آنكه آمد با مردان سوى ميدان شويم يكره ازايوان برون آييم و بركيوان شويم

مى گويد:

طبل جانبازى فروكوبيمو در ميدان دل بى زن وفرزند وبيخان و سرو وسامانشويم

هم او در ادامهى شعرش آورده:

گاه بر فرزندگان، چون بيدلان واله شويم گه ز عشق خانمان چون عاشقان، پژمان شويم. . .

وز پدر، وز مادر و فرزند و زن يادآوريم ز آرزوى آن جگر بندان، جگر بريان شويم. . .

(ديوان سنايى، صص415-414)

از آنچه گفته شد در مييابيم كه عارفان و ازآن جمله شيخ محمد بهارى از حج و آداب و رسوم مرتبط با آن، به عنوان وسيلهاى براى پاك شدن دل از آلودگيها، توجه بيشتر به خداوند، توجه و كمك به اطرافيان، اتحاد و همبستگى و در يك كلام كاملتر شدن انسان ياد كردهاند تا ديگران بدانند اين سفر طولانى، در اصل، سفرى در خود، به سوى ايمان كاملتر است. آنان با موشكافى و دقت هنرمندانه و عارفانۀ خود اسرار و رموز واقعى مناسك حج را به ديگران يادآور شدهاند تا بدين وسيله شناخت بهتر و دقيقترى را به دست دهند و چراغى فرا راه مشتاقان رسيدن به قرب الهى روشن كرده باشند.

منابع