50در مقدمۀ كتاب با عنوان نخستين تلاشها براى توسعۀ حرمين شريفين، ضرورت اين امر و اهميت شهرهاى مكه و مدينه در چند قاعده؛ از جمله: قاعدۀ نتيجه، قاعدۀ يقين، قاعدۀ نيت، قاعدۀ شكر، قاعدۀ برّ و قاعدۀ انطلاق سخن گفته است.
در قسمت دوم اين مقدمه با عنوان: اهتمام به دو شهر مقدس، در بارۀ موضوعاتى چون گسترش و بازسازى حرمين، خصائص دو شهر مقدس مكه و مدينه، نقش اول و مهم شهر مدينه و آيندۀ اين شهر كه بيشتر با گفتههاى فهد بن عبدالعزيز شاه عربستان همراه گرديده، مطالبى ارائه شده است.
در قسمت سوم اين مقدمه با عنوان «اهتمام به مشاعر مقدس» به تعريف مشعرالحرام و محدودۀ آن و نيز وادى محسّر و مزدلفه، منا و ميقاتهاى حج پرداخته شده است. در بخش ميقاتها اينگونه آمده است: احرام پوشيدن براى عمره تمتع و حج تمتع و حج قِران و حج اِفراد زمان خاصى در نظر گرفته شده است.
ميقات، «زمانى» و «مكانى» است؛ ميقاتِ زمانى عبارت از ماههايى است كه انجام حج جز در آن زمان صحيح نيست كه عبارتاند از شوال، ذو القعده و ذو الحجه. يعنى اگر كسى قبل از شوال مُحرم شود عملش صحيح نيست و آن عمره محسوب مىشود؛ زيرا در آن ماه جايز نيست انسان براى حج مُحرم شود. البته بعضى از پيشوايان، احرام حج پيش از ميقات زمانى را نيز جايز شمردهاند.1
و اما ميقاتهاى مكانى پنج نقطه هستند كه پيامبرخدا (ص) آنها را معين كرد و براى كسى كه تصميم به انجام حج و عمره دارد، جايز نيست از حدود اين ميقاتها (بدون احرام) بگذرد و آنها عبارتاند از:
1. «ذوالحليفه» ، اكنون به «آبارعلى» معروف است و حدود 11كيلومتر بعد از شهر مدينه است.
2. «جحفه» ، ميقات شاميان است و در 187 كيلومترى مكۀ مكرمه واقع شده و امروزه براى حجاج شامى آشنا نيست؛ چرا كه آنان در رابغ كه شهرى پس از جُحفه است، محرم مىشوند.
3. «قرن المنازل» ، ميقات اهل نجد و آن امروزه به «السيل الكبير» شناخته مىشود و ميان آن تا مكه 94 كيلومتر فاصله است.
4. «ذات عرق» ، ميقات عراقيان كه در 94 كيلومترى مكه واقع است.2
5. «يلملم» ، ميقات مردم يمن است كه در جنوب مكۀ مكرمه و در فاصلۀ 54 كيلومترى آن واقع است.
افزايش تعداد حجاج
امروزه، به رغم محدوديتهاى اعمال شده، تعداد حاجيان به بيش از يك ميليون نفر رسيده است كه همۀ آنان در يك روز به عرفات وارد مىشوند!3
با اين حال، مسؤولان به اجراى برنامهها و توسعههايى پرداختهاند كه تنها در منطقۀ مشاعر مقدس بيليونها ريال هزينه در برداشته است، آنهم فقط براى استفاده و بهرهبردارى 5 روز در سال و ميليونها ريال، بدون عوايد اقتصادى يا بهرهورى، براى حفاظت هميشگى و مقاوم سازى در برابر عوامل طبيعى صرف مى شود؛ چرا كه مشاعر در منطقهاى صحرايى و داراى گرماى شديد واقع شده است.
در طى 69 سال 26386620 زائر از خارج كشور براى انجام مناسك حج وارد عربستان شدهاند و اين آمار، كسانى را كه از خارج كشور براى انجام مناسك عمره آمدهاند، شامل نمىشود.
در سال 1345ق. ملك عبدالعزيز حاجيان را مجوّز عزيمت به عرفات داد كه تعداد آنان 90662 زائر از خارج و تقريباً به همان مقدار از داخل كشور بودند.
در سال 1414 قمرى، ملك فهدبن عبد العزيز براى وقوف در عرفات، حاجيان را كه تعداد آنان به 995611 نفر مىرسيد و بيشتر آنان از هموطنان و ساكنان داخل بودند، فرمان داد كه بيش از يك ميليون نفر در عرفات وقوف كردند و تفاوت ميان اين دو رقم در دو سال، بيانگر نهضتى است قوى در كشور كه مؤسس حكومت آن را آغاز كرد و مهمترين آنها تحقّق امنيت بود كه از نخستين زمان، همراه با گسترش امنيت و ثبات، به رغم سختى ارتباطات در آن هنگام براى حجاج فراهم گشته بود.