34فقها در اينكه «ميقاتها چند جا است» نظريات مختلف دادهاند؛ صاحب «المنتهى» و مرحوم علاّمه در «تحرير» ميقاتها را پنج جا دانستهاند، ليكن مرحوم محقق در «شرايع» و علامه در «قواعد» منحصر در شش جا دانستهاند. بعضى نيز هفت و گروهى تا ده گفهاند. با دقت نظر در آنها، مىتوان همه را صحيح دانست؛ زيرا گرچه در بعضى روايات؛ مانند صحيحه حلبى آمده است:
عَنِ الْحَلَبِيِّ، قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (ع) : «الإِحْرَامُ مِنْ مَوَاقِيتَ خَمْسَةٍ وَقَّتَهَا رَسُولُ اللَّهِ (ص) لاَ يَنْبَغِي لِحَاجٍّ وَ لاَ لِمُعْتَمِرٍ أَنْ يُحْرِمَ قَبْلَهَا وَ لاَ بَعْدَهَا وَقَّتَ لأَهْلِ الْمَدِينَةِ ذَا الْحُلَيْفَةِ وَ هُوَ مَسْجِدُ الشَّجَرَةِ يُصَلَّى فِيهِ وَ يُفْرَضُ فِيهِ الْحَجَّ وَ وَقَّتَ لأَهْلِ الشَّامِ الْجُحْفَةَ، وَ وَقَّتَ لأَهْلِ نَجْدٍ الْعَقِيقَ وَ وَقَّتَ لأَهْلِ الطَّائِفِ قَرْنَ الْمَنَازِلِ وَ وَقَّتَ لأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمَ وَ لاَ يَنْبَغِي لأَحَدٍ أَنْ يَرْغَبَ عَنْ مَوَاقِيتِ رَسُولِ اللَّهِ (ص)» . 1
صحيحۀ معاويۀ بن عمار، علاوه بر پنج ميقات ياد شده در صحيحۀ حلبى، ميقات ششمى هم افزوده است و آن براى كسانى است كه خانهشان پشت اين مواقيت؛ يعنى به مكۀ مكرّمه نزديكتر است. همچنين ميقات و محل احرام بستن براى حج، مكۀ مكرمه است. بنابراين، تعداد ميقاتها به هفت ميرسد و اگر أدنى الحِلّ را هم به آنها بيفزاييم؛ مانند مسجد تنعيم، جِعرانه و حديبيه، بيشتر ميشود.
همچنين مىتوان به اين موارد، محاذاۀ بعضى از ميقاتها را - كه اتفاق ميان مراجع است - افزود كه در روايت صحيحۀ عبدالله بن سنان آمده است:
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (ع) قَال: «مَنْ أَقَامَ بِالْمَدِينَةِ شَهْراً وَ هُوَ يُرِيدُ الْحَجَّ ثُمَّ بَدَا لَهُ أَنْ يَخْرُجَ فِي غَيْرِ طَرِيقِ أَهْلِ الْمَدِينَةِ الَّذِي يَأْخُذُونَهُ فَلْيَكُنْ إِحْرَامُهُ مِنْ مَسِيرَةِ سِتَّةِ أَمْيَالٍ فَيَكُونُ حِذَاءَ الشَّجَرَةِ مِنَ الْبَيْدَاءِ» . 2
بنابراين، بحث درعدد و شمارۀ ميقاتها را مىتوان بحثى لفظى دانست.
در اينجا ممكن است كسى بپرسد: آيا محاذات ميقات، براى كسى است كه از سوى مسجد شجره عبور ميكند؟ يا در بقيۀ مواقيت نيز عبور كنندۀ از محاذات، ميتواند محرم شود؟ در پاسخ اين پرسش بايد گفت: فتاواى مراجع اختلافى است.
بايد مشخص شود كه: مى خواهد براى عمره محرم شود يا حج، اگر براى عمره مُحرم ميشود، از كدام راه به مكه مى رود؟ اگر:
- از راه مدينه است، ذوالحليفه.
- از راه شام و جدّه است، جُحفه و قرن المنازل.
- از راه طائف است، وادى عقيق.
- از راه عراق است، ذات عرق.
- از راه نجد است، قرن المنازل.
- از راه يمن است، يلَمُلَمُ.
*ذو الحُليفه در جغرافيا و تاريخ
در مسير خروجى مدينه به سمت مكه (در ناحيۀ جنوب اين شهر) ، در فاصلۀ هشت كيلومترى مسجدالنبى (ص) ، سه كيلومتر پس از مسجد قبا، منطقهاى است به نام «ذوالحُلَيفه» كه مسجد شجره يا ميقات اهل مدينه در آنجا واقع است. براى اين ميقات چهار نام آوردهاند:
1. ذوالحليفه 2. مسجد الإحرام 3. مسجد شجره 4. آبار على (ع)