43بدرالحسن قاسمى نايب رييس مجمع فقه اسلامى هند، محمد على محجوب وزير پيشين اوقاف مصر، شيخ فوزى زفزاف معاون پيشين رييس دانشگاه الأزهر مصر، عزالدين مصطفى ابراهيم مشاور فرهنگى حاكم امارات متحدۀ عربى، شيخ فضل الرحمان رييس جمعيت علماى اسلام پاكستان، ابوجره عبدالله سلطانى رييس جنبش جامعۀ سالم و عضو هيأت دولت الجزاير، شيخ عمار طالبى نايب رييس جمعيۀ العلماى الجزائر، شيخ قيس كلبى، رييس مؤسسۀ فرهنگى اسلامى آمريكا، محمد يوسف هاجر دبيركل سازمان اسلامى آمريكاى لاتين و درياى كارائيب، انسبن حسن شقفه رييس هيأت اسلامى اتريش، على اوزاخ رييس سازمان مطالعات اسلامى تركيه، مروان فاعورى دبيركل مركز جهانى همفكرى در اردن، حاج عمر سيلابا رييس شوراى عالى اسلامى و شيخ محمد عبدالزكى كالون رييس اتحاد مبلّغان مسلمان و مدير راديو صداى اسلام در سيرالئون، عبدالله بن عمر نصيف دبيركل شوراى جهانى اسلامى تبليغ و نجات (الدعوۀ والاغاثه) در عربستان سعودى، محمد سماك دبيركل كنگرۀ اسلامى روحانى (القمۀ الإسلاميۀ الروحيه) در لبنان، مصطفى زباخ مديركل اتحاد مجامع اسلامى در سازمان فرهنگى كنفرانس اسلامى (ايسسكو (.
دعوت به وحدت در مركز توحيد
روزنامۀ جمهورى اسلامى 26/03/1387
رسانهها , اصحاب فكر و فرهنگ و فعالان سياسى عربستان سعودى , آيت الله هاشمى رفسنجانى را « معمار روابط عربستان و جمهورى اسلامى ايران» مىدانند. با اين تحليل , بسيار طبيعى است كه در شرايط دشوار و زمانى كه به دلايل متعدد خدشههايى در روابط ميان دو كشور پديد مىآيد , پادشاه عربستان , ملك عبدالله , كه او نيز براى رابطه با ايران اهميت و ارزش خاصى قائل است, دست نياز به سوى معمار روابط عربستان و جمهورى اسلامى ايران دراز كند و از او براى ترميم اين روابط استمداد نمايد.
سفر 10 روزۀ آيت الله هاشمى رفسنجانى به عربستان (13 تا 23 خرداد 87) اما اينبار هدفى فراتر داشت. دولت عربستان به دلايل متعدد نيازمند ايجاد تعادل در كشور و جا انداختن و نهادينه كردن فرهنگ ميانهروى به ويژه اقشار و مجموعههاى روحانى و مذهبى است. افراط گرايىهاى سلفيون و مشكلاتى كه در داخل براى دولت پديد آورده, اقدامات خرابكارانۀ گروههاى افراطى و تروريست منتسب به سلفىها در خارج از عربستان كه موجب زير سئوال رفتن دولتمردان عربستان شده و مشكلاتى كه سياستهاى غلط و مداخلهجويانۀ بوش و همراهى عربستان با او در منطقه براى دولتمردان سعودى پديد آورده و اعتبار عربستان را كاهش داده, از جملۀ اين دلايل هستند.
ملك عبدالله, پادشاه عربستان براى ترميم جايگاه عربستان وآلسعود, چارهاى جز اقداماتى از قبيل برگزارى گفتگوى مذاهب به عنوان مقدمهاى براى گفتگوى اديان نداشت. كنفرانس بينالمللى گفتگوى اسلامى, كه از چهارشنبه 15 تا 17 خرداد 87 در مكۀ مكرمه برگزار شد , اين هدف را دنبال مىكرد. براى تأمين موفقيت اين اجلاس و ترميم روابط خدشه دار شدۀ عربستان با جمهورى اسلامى ايران, چه اقدامى از حضور آيت الله هاشمى رفسنجانى در اين كنفرانس و در حاشيه آن براى گفتگوهاى مفصل پادشاه عربستان با ايشان مىتوانست مؤثرتر باشد. درست به همين دليل بود كه پادشاه عربستان با اصرار و دعوتهاى مكرر از آقاى هاشمى رفسنجانى خواست در اين اجلاس شركت كند و در جلسۀ افتتاحيۀ آن سخنرانى نمايد.
حضور آيت الله هاشمى رفسنجانى در اجلاس مكه, به عنوان چهرهاى شناخته شده و معتبر از نظر علمى, فكرى, سياسى و مديريتى كه در سطح بين المللى از اعتبار و جايگاه خاصى برخوردار است, به اين اجلاس اعتبار بالايى بخشيد و به آن جهت داد. سخنرانى آيت الله هاشمى رفسنجانى در جمع 800 نفر از علما و نمايندگان مذاهب اسلامى از سراسر جهان , به دليل محتواى جامع و توجه به مسائل مهم جهان اسلام, خوش درخشيد و موجب اعجاب بزرگان حاضر در اجلاس شد.
علاوه بر توجه دادن به مشكلات جهان اسلام؛ از قبيل اشغال فلسطين توسط صهيونيستها, تجاوز آمريكا به كشورهاى اسلامى, اتلاف امكانات مسلمانان در اثر اختلافاتىكه وجود دارد وضرورت استفاده از ثروتهاى عظيم ونيروهاى كارآمدى كه امت اسلامى در اختيار دارند، براى تأمين وحدت و ايجاد تعادل در امت اسلامى, تكيه بر اين نكته كه اين اجلاس نبايد مثل بسيارى از اجلاسها بدون نتيجه باشد و بايد تلاش كنيم مطالب مطرح شده در اين اجلاس را به مرحلۀ عمل برسانيم, از نكات اساسى سخنرانى آيت الله هاشمى رفسنجانى بود. دعوت به وحدت در مركز توحيد, زيباترين فراز اين سخنرانى بود. چند عالم شيعه از عراق و لبنان و شرق عربستان نيز در اين اجلاس حضور داشتند.
هرچند تلاش براى تأثيرگذارى براجلاس گفتگوى اسلامى توسط يك عالم برجستۀ شيعه، آنهم از پايگاه جهانى انقلاب اسلامى از اهداف مهم اين سفر بود و سخنرانى آيت الله هاشمى رفسنجانى توسط سه شبكۀ تلويزيونى عربستان مستقيماً پخش شد و در شبكه هاى تلويزيون جهان غرب و همچنين در همه روزنامه هاى عربى انعكاس وسيع داشت, ليكن اصلىترين بخش سفر, زيارت خانۀ خدا بود كه به مجرد ورود به عربستان و قبل از هر اقدام ديگرى صورت گرفت. مذاكره با پادشاه عربستان, ديدار با روحانيون كاروانهاى زائران ايرانى و خود زائران, اقداماتى كه براى حل مشكلات زائران انجام شد, كارهاى ديگرى است كه در حاشيۀ سفر آيتالله هاشمى رفسنجانى به عربستان به آنها نيز توجه شد.
مقدمه
سفر آيتالله هاشمى رفسنجانى به عربستان، علاوه بر زيارت خانۀ خدا و نبىگرامى اسلام9 و ائمۀ بقيع: ، سه هدف را دنبال مىكرد: هدف نخست، پاسخ مثبت به دعوت ملك عبدالله براى شركت در كنفرانس مكه بود. بىترديد، شركت در كنفرانس گفتوگوى مذاهب اسلامى، كه در آن بيش از تن از متفكران و صاحبنظران جهان اسلام حضور داشتند، فرصتى بود كه ايشان ضمن تبيين مسايل مهم مبتلابه جهان اسلام؛ از جمله وحدت جهان اسلام و ضرورت تقريب مذاهب براى جلوگيرى از شكاف، ملاقاتهايى را نيز در حاشيه اجلاس با ميهمانان برجسته و با نفوذ كنفرانس، با هدفِ بررسى آخرين تحوّلات جهان اسلام، چالشهاى موجود و راههاى مقابله با توطئهها عليه جهان اسلام صورت دهند.