37رابعاً: بيشتر مفسّران; خاصه و عامه، بر اين باورند كه مراد از حج اكبر، عيد قربان است. ¹6. در تفاوت ميان آيه اول و سوم، ضمن اين‌كه گفته‌اند آيه سوم تأكيد بر حكم قبلى است، فرق‌هايى هم براى آن دو، آورده‌اند; از جمله اين‌كه:

بعضى از مفسّران گفته‌اند: اگرچه برگشت هر دو جمله به يك معنى است و آن، عبارت است از «بيزارى از مشركين» ، ليكن آيه نخست برائت را تنها به خود مشركين اعلام مى‌كند، به دليل جمله إِلَي الَّذِينَ عَاهَدتُّمْ مِنْ الْمُشْرِكِينَ; به خلاف آيه دوم، كه خطاب در آن متوجه مردم است، نه فقط مشركين، تا همه بدانند كه خدا و رسول از مشركين بيزارند و همه بايد خود را براى اجراى فرمان الهى; يعنى جنگ با مشركين، بعد از انقضاى چهار ماه، آماده كنند، به دليل كلمه (إِلَى النَّاسِ) و تفريع فَإِذَا انسَلَخَ الاَْشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ ²و ³تفاوت ديگر اين‌كه: در آيه اول، برائت از مشركانى است كه نقض عهد كرده‌اند، اما در آيه سوم، برائت از مطلق مشركين است تا اعلان شود آن‌چه كه باعث برائت از آن‌ها شد، كفر و شركِ آن‌ها است و در هر جا كفر و شرك باشد، برائت هم خواهد بود. ⁴د- برائت، حكم هميشگى دين

از همه آنچه آورديم، استفاده مى‌شود كه «برائت» حكمى حتمى و منجّز است كه در همه زمان‌ها استمرار دارد و مربوط به زمانى خاص نيست. از سوى ديگر، از استناد تبرّى و اعلان آن به خدا و رسول، مى‌شود فهميد كه هيچ مسلمانى حق ندارد با قومى كه خدا و رسول از آن‌ها قطع رابطه كرده‌اند، ارتباط داشته باشد و اين آيات، در واقع ترسيم يك خطى است براى همه مسلمانان در همه زمان‌ها، كه ميان «اسلام» و «كفر» فاصله زيادى وجود دارد و از آنجاكه اسلام و كفر دو خط و دو جريان متضاد هستند، در همه موارد كلّى و جزئى، از تنظيم امور اجتماعى و سياسى گرفته تا