352. برائت; يعنى گسستن عهد و پيمان; «برائة، لغةً، انقطاع العصمة» ¹و «اذان» در لغت «اعلام» را گويند. ²3 - جمله اسميه، در آيه اول بَرَاءَةٌ مِنْ اللهِ. . . و آيه سوم وَأَذَانٌ مِنْ اللهِ وَرَسُولِهِ. . . ، دلالت بر استمرار و دوام اعلان برائت دارد; همچنان‌كه تنوين «برائةٌ» براى تفخيم و تهويل برائت است و استفاده از اسم ذات (الله) و رسول با وصف تبليغ، براى تأكيد حكم است. ³4. از آنجاكه برائت در اين آيات به خدا و رسول نسبت داده شده و با توجه به اين‌كه حكم، شامل همه مسلمانان است، مفسران وجوه مختلفى آورده‌اند; از جمله، علاّمه آلوسى، در اين باره گفته است:

«براى اين‌كه اعلان شود حكم برائت متوقف بر نظر مخاطبين نيست، بلكه يك حكم منجّز و حتمى است، آن را به خدا نسبت داد; زيرا برائت; يعنى تمام شدن حكم امان و رفع خطرى كه مترتب بر پيمان سابق بود و اين كار فقط به عهده خداوند متعال است و توقف بر هيچ چيزى ندارد و اگر مسلمانان هم در اعلان برائت شركت دارند، از راه امتثال است نه چيز ديگر.» ⁴5. در مورد «يَوْمَ الْحَجِّ الاَْكْبَرِ» ، سه نظريه وجود دارد:

الف - يوم النحر; روز عيد قربان.

ب - يوم العرفه; روز عرفه.

ج - «جميع أيّام الحجّ، كما يقال: يوم الجمل و يوم الصّفين. . . ويراد به الحين و الزمان» ⁵يعنى همه روزهاى حج، همچنان كه «يوم الجمل» و «يوم الصفين» مى‌گويند و مراد زمان است. در اينجا هم، مراد از «يوم حجّ الأكبر» تمام زمان حج است. آنچه از شواهد ذيل به دست مى‌آيد اين است كه مراد از حج اكبر عيد قربان است; زيرا:

اولاً: از روايات فراوانى‌كه به وسيله اهل بيت و اهل سنت نقل شده، استفاده مى‌گردد كه منظور از آن روز، روز عيد قربان; يعنى يوم النحر است، چنانكه