18گونهاى ترتيب يافته است كه تمامى اجزاى آن؛ اعم از حركات، گفتارها، محرّمات، نامها، شرايط، خاطرات، مكانها و زمانها، مراسم عيد؛ و فضاى امنيت و قداست حاكم بر مناسك حج، همگى با آن مذكور و با اهداف انبيا (ع) تناسب كامل دارد. اكنون با نگاهى به هر يك از اعمال و مناسك حج، نقش و اهميت آن را در اين روند، مورد بررسى قرار مىدهيم: نخست، اعمال و واجبات، كه عبارتاند از:
الف) احرام
ماهيت احرام، كه عبارت است از بيرون آوردن جامههاى معمولى و پوشيدن دو تكه جامۀ پاك و نيت و تلبيه، معانى و مفاهيم بسيارى را در ذهن مسلمان حجگزار تداعى مىكند، كه برخى از آنها عبارتاند از:
- خالصگرداندن نيت براى خداوند متعال، رويگرداندن از همۀتعلّقات موهوم، دور شدن از هواهاى نفسانى و روى آوردن به نيكىها.
- بازگشت به فطرت و نفى عوامل ظاهرى، كه ميان افراد بشر تمايز ايجاد مىكند؛ مانند لباس.
از نكاتى كه اين معنا را مورد تأكيد قرار مىدهد، ساده بودن و (خط دار نبودن) لباس احرام و ممنوعيت استفاده از زيورآلات براى زنان است.
- به ياد آوردن روز قيامت.
ب) طواف
انجام طواف نيز مجموعهاى از احساسات را بر جان آدمى الهام مىكند كه برخى از آنها عبارتاند از:
- بالا بردن جايگاه انسان؛ چرا كه آدمى در حال طواف به دور خانۀ خدا، به فرشتگانى مىماند كه به گرد عرش الهى طواف مىكنند؛ چنانكه امير مؤمنان (ع) در