194
حجّاج تركستان
اسرا دوغان
بخش نخست اين نوشته را، در شمارۀ گذشته (54) آورديم و اكنون بخش دوم آن را، در شمارۀ حاضر به شما خوانندگان گرامى تقديم مى‌كنيم:
حج در دوران روسيه تزارى
در نيمۀ نخست قرن نوزدهم، تركستانى‌ها از يك سو به خاطر عقب‌ماندگى سياسى، اقتصادى و فرهنگى و از سوى ديگر به دنبال سياست گسترش سيطرۀ روس بر ديگر بلاد، زير سلطۀ روس‌ها درآمدند. در اين زمان مسلمانان تركستان براى انجام عبادات دينى، با مشكلات جديدى روبه‌رو شدند؛ به ويژه در عباداتى مانند حج، كه لازم بود دولت از ايشان محافظت كند. اسلام در اين سرزمين‌ها اهميت بسيار داشت و روس‌ها مى‌دانستند كه مانع شدن و جلوگيرى از عبادت، براى آنان دردسر ساز خواهد شد.
بنابراين، به جاى «منع» ، سياست «محدود كردن» را به كار بستند.
امين الدوله كه در سال 1316 به حج رفته، مى‌نويسد:
«. . . چنانكه دو سال است احدى از تبعۀ روس نتوانسته‌اند براى حج تذكره بگيرند و آنچه رفتند، تذكرۀ آن‌ها عنوان تجارت و سفر استانبول و مصر بود.»
وى در جاى ديگر مى نويسد: «محمد شامل پاشا پسر شيخ شامل داغستانى است كه سال‌ها با دولت روس جنگيده به دربار عثمانى پناهنده شده و در آنجا مدفون گشت.