188اين عمرۀ مفرده را به نيت پدر و مادر و همسر و فرزندانم و همۀ شيعيان انجام دادم.
امشب ساعت 7 بايد چمدان‌ها را تحويل دهيم تا كاروان آن‌ها را به هواپيمايى جمهورى اسلامى تحويل دهد.
يكشنبه 19/11/82
ساعت 45 دقيقۀ بامداد است. زيارت اسماعيل و هاجر را خواندم و همچنين نماز زيارت را. حضرت حجةالاسلام جناب آقاى قرائتى ده قدم جلوتر از من نشسته است و جمعى از روحانيون گرد او را گرفته‌اند. آقاى قرائتى از جمله روحانيون پرنفوذ ايران است. شايد اين رمز موفقيتش در گرو اخلاص، سادگى و بذله‌گويى و مردمى بودن وكم بودن فاصلۀ گفتار و عملش باشد.
مسجدالحرام در حال خلوت شدن است؛ به‌طورى كه مى‌توان به‌راحتى وارد حِجر اسماعيل شد و يا طواف انجام داد.
پس از نماز صبح و صرف صبحانه عازم قبرستان ابوطالب شديم. سپس به حرم رفتيم و آخرين خداحافظى با كعبه را انجام داديم.
پس از نماز ظهر و صرف ناهار، ساعت 30/15 مكه را به سمت جده ترك كرديم.
امشب فرصتى پيش آمد تا با دو تن از حجاج صحبت كنم. ابتدا با دكتر سيد هاشم سيدمهدى، پزشك جراح، 60 ساله كه وصفش گذشت. او مى‌گويد طبق يك سنت خانوادگى، مرتب جلسات قرآنى در خانه‌شان برگزار مى‌شود و خود او بنيان‌گذار هيأت پيروان قرآن است. دكتر سيد مهدى كه به همراه همسر و چهار فرزند خود به حج آمده است، در پاسخ به اين پرسش كه اوج حج را در چه مى‌داند؟ گفت: اوج حج را در وحدت مى‌دانم.
دكتر سيد جواد مير، ديگر هم‌صحبتى‌ام در جده بود. دكتر مير مجموعۀ سفر حج را با توجه به كاستى‌هايى كه در مديريت و مسائل اجرايى آن وجود دارد، بسيار سازنده مى‌داند و مى‌گويد: وقتى اعمال تمام شد، در روحم احساس سبكى كردم.
ساعت حدود 18 بود كه به جده رسيديم، در ميان راه، مؤسسه‌اى خيريه، به حجاج آب زمزم، پوستر مكه و مدينه، يك عدد نوار قرآن و يك بسته خوراكى هديه داد.
اين تبليغات در بدو ورود هم به‌صورت ديگرى خودنمايى مى‌كرد و حاكى از سرمايه‌گذارى هنگفت در امر اطلاع‌رسانى و تبليغات است.