203مسائلى كه الآن از جمله مشكلات زوار ما هست و جناب آقاى نواب و جناب آقاى زرهانى به گوشه‌هايى از آن اشاره كردند، براى شما محسوس است، براى بنده هم از سال‌هاى پيش روشن بوده است كه اين مشكلات را ما داريم.
پنجاه سال پيش در اولين سفرى كه به حج داشتم آن موقع هم ما همين جور مشكلات را داشتيم. شايد الآن يكى از موقعيت هاى ممتاز باشد كه بتوانيم مشكلاتمان را در مذاكره با مسؤولان عربستان و شايد هم علماى اينجا حل كنيم من در اين سفر ملاقاتى با علماى اهل تسنن ندارم. در سفر قبلى كه آمدم قرار بود با مسؤول اصلى روحانيت آنجا جلسه‌اى داشته باشم كه به دليلى انجام نشد. فكر مى‌كنم. در اين مسأله ما دو بحث داريم. يك بحث با سياستمداران و مسؤولان كشور و يك بحث هم با علما كه با اينها بايد يك بحث طلبگى و علمايى بشود. اينها هم با ما حرف دارند. بايد مباحثه كنيم و يك تصميم درست بين امت اسلامى گرفته شود. قطعا اگر يك طرفه باشد دوام پيدا نمى‌كند. بايد با تعامل اين مسأله اساسى دنياى اسلام را حل كرد. ما در سراسر دنيا روى مسأله امت اسلامى بايد تاكيد كنيم. ما در جهان اسلام گرفتار يك مشكل واقعى هستيم. اگر يك مورد بود مى‌گفتيم اشتباه شده، يك نفر آدم مريضى حركتى كرده، اما بيش از يك مورد است. در پاكستان، در عراق، در جاهاى ديگر مشكلات تفرقه افكنانه فراوان داريم. در برخى محافل دينى پاكستان ايجاد ترور و وحشت و تفرقه مى‌كنند. در افغانستان هم اين مشكلات بوده و هست.
ما اين مسأله را ريشه‌اى بايد حل كنيم. هم ازلحاظ سياسى و اجرايى و هم از لحاظ علمى و فقهى و با مبانى اسلامى. واقعا هم قابل حل است. شايد يكى از علل حل نشدن آن اين باشد كه علماى اسلام به طور جدى نمى‌نشينند با هم بحث كنند. البته كارهايى هم شده؛ از جمله دارالتقريب بين المذاهب از زمان آيت‌اللّٰه بروجردى - رحمةاللّٰه عليه - ما از آن موقع مسأله اتحاد بين المذاهب مسأله مهم روز بود و از جمله حركات بسيار ارزشمند سياسى و اجتماعى بشمار مى‌رفت. اگر دولت قاهره تفاهم مى‌كرد خيلى مسايل حل مى‌شد، همان موقع خيلى مسايل حل شد. الآن هم كنفرانس اسلامى داريم.
من بانى بودم كه كنفرانس اسلامى را آوردند ايران. خيلى هم كار كرديم تا اين اتفاق افتاد. كليدش هم اين آقاى ملك عبداللّٰه بودند. واقعا ما با كمك ايشان توانستيم اين كنفرانس را به ايران بياوريم. آنها حاضر نبودند به ايران ميزبانى بدهند. فكر